Ήταν ένα ηχητικό απόσπασμα που περιήλθε στην κατοχή του BBC αυτό που αποκάλυψε τι ανησυχεί περισσότερο τον ηγέτη των Ταλιμπάν.
Δεν πρόκειται για κάποια εξωτερική απειλή, αλλά για έναν κίνδυνο που ελλοχεύει στο εσωτερικό του Αφγανιστάν, της χώρας που οι Ταλιμπάν έθεσαν υπό τον πλήρη έλεγχό τους το 2021, εν μέσω της κατάρρευσης της προηγούμενης κυβέρνησης και της αποχώρησης των αμερικανικών δυνάμεων. Ο ανώτατος ηγέτης, Χιμπατουλάχ Αχουντζάντα, προειδοποίησε για στελέχη της κυβέρνησης που συγκρούονται μεταξύ τους εντός του Ισλαμικού Εμιράτου. Στο απόσπασμα που διέρρευσε, ο Αχουντζάντα ακούγεται να τονίζει πως οι εσωτερικές διαφωνίες απειλούν την ίδια την ύπαρξη του κινήματος. «Αυτές οι διαιρέσεις θα οδηγήσουν το Εμιράτο στην κατάρρευση και το τέλος», προειδοποίησε χαρακτηριστικά.
Ο ανώτατος ηγέτης, Χιμπατουλάχ Αχουντζάντα, έχει «απόλυτη εξουσία», δήλωσε ο εκπρόσωπός του. Ωστόσο, υπουργοί, συμπεριλαμβανομένων των Σιρατζουντίν Χακάνι και Μοχαμάντ Γιακούμπ, έχουν αμφισβητήσει συγκεκριμένες αποφάσεις του.
Η ομιλία, η οποία πραγματοποιήθηκε στην πόλη Κανταχάρ τον Ιανουάριο του 2025, φαίνεται να φουντώνει τις φήμες που κυκλοφορούν εδώ και μήνες για διαφορές στην κορυφή της ιεραρχίας των Ταλιμπάν. Πρόκειται για ένα σχίσμα που η ηγεσία των Ταλιμπάν πάντα αρνούνταν – ακόμα και όταν ερωτήθηκαν απευθείας από το BBC.
Οι φήμες αυτές ήταν που ώθησαν το BBC να ξεκινήσει μια μεγάλη έρευνα που διήρκησε έναν χρόνο και να διεξάγει περισσότερες από 100 συνεντεύξεις με τρέχοντα και πρώην μέλη των Ταλιμπάν, καθώς και με τοπικές πηγές, εμπειρογνώμονες και πρώην διπλωμάτες.
Οι δύο ηγετικές ομάδες
Το BBC κατάφερε για πρώτη φορά να χαρτογραφήσει δύο διακριτές ομάδες στην κορυφή της ηγεσίας των Ταλιμπάν, καθεμία από τις οποίες φαίνεται να έχει ανταγωνιστικά οράματα για το Αφγανιστάν.
Η μία είναι απόλυτα πιστή στον Αχουντζάντα, ο οποίος, από τη βάση του στο Κανταχάρ, κυβερνά τη χώρα με βάση το αυστηρό όραμά του για ένα Ισλαμικό Εμιράτο που είναι απομονωμένο από τον σύγχρονο κόσμο και στο οποίο θρησκευτικές προσωπικότητες πιστές σε αυτόν ελέγχουν κάθε πτυχή της κοινωνίας.
Η δεύτερη ομάδα αποτελείται από ισχυρά μέλη των Ταλιμπάν που εδρεύουν κυρίως στην πρωτεύουσα Καμπούλ, η οποία θέλει ένα Αφγανιστάν το οποίο, αν και θα εξακολουθεί να ακολουθεί μια αυστηρή ερμηνεία του Ισλάμ, θα αλληλεπιδρά επίσης με τον έξω κόσμο, θα χτίζει την οικονομία του και θα επιτρέπει ακόμη και σε κορίτσια και γυναίκες να έχουν πρόσβαση στην εκπαίδευση.
Ένας εκ των έσω το περιέγραψε ως «ο οίκος του Κανταχάρ εναντίον της Καμπούλ».
Το ερώτημα που μέχρι πρότινος απασχολούσε τους ερευνητές ήταν αν η ομάδα της Καμπούλ θα τολμούσε ποτέ να αμφισβητήσει με ουσιαστικό τρόπο τον ολοένα και πιο αυταρχικό Αχουντζάντα, έναν άνθρωπο που φαίνεται να λογοδοτεί μόνο στον Αλλάχ. Στη συνέχεια ωστόσο ήρθε μια απόφαση που θα έβλεπε την αντιπαράθεση των ισχυρών ανδρών της χώρας να κλιμακώνεται σε κανονική σύγκρουση.
Η «ανταρσία»
Στα τέλη Σεπτεμβρίου, ο Αχουντζάντα διέταξε να διακοπεί η λειτουργία του διαδικτύου και των τηλεφώνων, αποκόπτοντας το Αφγανιστάν από τον υπόλοιπο κόσμο. Τρεις ημέρες αργότερα, ωστόσο, το διαδίκτυο επανήλθε, χωρίς να δοθεί καμία επίσημη εξήγηση για το είχε συμβεί. Ωστόσο, το BBC αναφέρει πως αυτό που είχε συμβεί στο παρασκήνιο ήταν συγκλονιστικό. Η ομάδα της Καμπούλ είχε ενεργήσει ενάντια στην εντολή του Αχουντζάντα και επανέφερε το διαδίκτυο.
«Οι Ταλιμπάν, σε αντίθεση με οποιοδήποτε άλλο αφγανικό κόμμα ή παράταξη, διακρίνονται για την αξιοσημείωτη συνοχή τους· δεν έχουν γνωρίσει σχίσματα, ούτε καν σοβαρές εσωτερικές τριβές», εξηγεί ένας ειδικός. «Στον “γενετικό κώδικα” του κινήματος είναι ριζωμένη η αρχή της απόλυτης υπακοής στους ιεραρχικά ανωτέρους και, εν τέλει, στον ίδιο τον Αμίρη. Αυτός είναι και ο λόγος που η απόφαση να επαναφέρουν το διαδίκτυο, αψηφώντας τις ρητές εντολές του, ήταν τόσο απροσδόκητη όσο και βαρυσήμαντη». Όπως το έθεσε χαρακτηριστικά μια πηγή μέσα από τους κόλπους της οργάνωσης: «αυτό δεν ήταν τίποτα λιγότερο από μια καθαρή ανταρσία».
Η πορεία του Αχουντζάντα προς την κορυφή και το σχίσμα
Η ηγετική πορεία του Χιμπατουλάχ Αχουντζάντα δεν προμήνυε πάντα αυτή την εξέλιξη. Όταν επιλέχθηκε ως ανώτατος ηγέτης το 2016, θεωρήθηκε μια προσωπικότητα ικανή να οικοδομήσει συναινέσεις. Καθώς ο ίδιος στερούνταν εμπειρίας στο πεδίο των μαχών, στηρίχθηκε σε δύο ισχυρούς πυλώνες: τον Σιρατζουντίν Χακάνι, έναν τρομερό επιχειρησιακό διοικητή, και τον Γιακούμπ Μουτζαχίντ, γιο του ιδρυτή των Ταλιμπάν, Μούλα Ομάρ, που έφερε το «βάρος» της ιστορικής κληρονομιάς του κινήματος.
Αυτή η τριανδρία διατήρησε τις ισορροπίες κατά τις κρίσιμες διαπραγματεύσεις της Ντόχα, οδηγώντας στην ιστορική συμφωνία του 2020, την ανακατάληψη της χώρας και τη χαοτική αποχώρηση των Αμερικανών το 2021.
Την ώρα που στον υπόλοιπο κόσμο οι Ταλιμπάν παρουσίαζαν ένα αρραγές μέτωπο, στο παρασκήνιο η κατάσταση άλλαζε άρδην. Μόλις το κίνημα εδραιώθηκε στην εξουσία, οι δύο υπαρχηγοί υποβαθμίστηκαν αθόρυβα σε υπουργούς. Ο Αχουντζάντα κατέστη το μοναδικό και απόλυτο κέντρο ισχύος. Επιλέγοντας να παραμείνει στο Κανταχάρ, μακριά από την επίσημη πρωτεύουσα, περιχαρακώθηκε πίσω από έναν κύκλο έμπιστων ιδεολόγων και σκληροπυρηνικών στελεχών.
Πλέον, τα διατάγματα εκδίδονται χωρίς καμία διαβούλευση με το υπουργικό συμβούλιο της Καμπούλ, αψηφώντας προκλητικά τις δημόσιες δεσμεύσεις για μετριοπάθεια, όπως η πρόσβαση των κοριτσιών στην εκπαίδευση. Αυτό το ζήτημα αποτελεί πλέον τη «θρυαλλίδα» της έντασης ανάμεσα στις δύο πτέρυγες της οργάνωσης.
«Για κάθε απόφαση που λαμβάνει, αισθάνεται υπόλογος μόνο στον Αλλάχ», εξηγεί ένας αξιωματούχος. «Πιστεύει ακράδαντα ότι την Ημέρα της Κρίσης θα ερωτηθεί γιατί δεν έδρασε με τη μέγιστη αυστηρότητα».
Η μεταφορά κρίσιμων αρμοδιοτήτων στο Κανταχάρ -συμπεριλαμβανομένου του ελέγχου του οπλισμού- επιβεβαιώνει την εκτίμηση των αναλυτών: η πραγματική εξουσία έχει μεταναστεύσει στον νότο. Αν και η επίσημη ηγεσία στην Καμπούλ το αρνείται, η πραγματικότητα της Σαρία είναι ξεκάθαρη: ο λόγος του Αχουντζάντα είναι οριστικός, αδιαμφισβήτητος και απόλυτος.
Ωστόσο, μεταξύ της ομάδας της Καμπούλ, η δυσαρέσκεια μεγάλωνε. «Είναι άνθρωποι που έχουν δει τον κόσμο», είπε ένας αναλυτής στο BBC. «Επομένως, πιστεύουν ότι η κυβέρνησή τους, στην τρέχουσα μορφή της, δεν μπορεί να διαρκέσει». Θέλουν να δουν ένα Αφγανιστάν που κινείται προς το μοντέλο ενός κράτους του Κόλπου.
Πάντως, παρά την υποστήριξη περισσότερων δικαιωμάτων για τις γυναίκες, δεν περιγράφονται ως μετριοπαθείς, αλλά ως «πραγματιστές», με ανεπίσημο ηγέτη τον Μπαραντάρ – το ιδρυτικό στέλεχος των Ταλιμπάν που εξακολουθεί να απολαμβάνει τεράστιας πίστης.
Το rebranding των Ταλιμπάν
«Θυμόμαστε ότι αυτοί [οι ηγέτες των Ταλιμπάν που εδρεύουν στην Καμπούλ] συνήθιζαν να καταστρέφουν τηλεοράσεις, αλλά τώρα εμφανίζονται οι ίδιοι στην τηλεόραση», σημείωσε ένας αναλυτής.
Ο πρώην υπαρχηγός Γιακούμπ -του οποίου ο πατέρας ηγήθηκε των Ταλιμπάν κατά την πρώτη τους διακυβέρνηση, όταν η μουσική και η τηλεόραση ήταν απαγορευμένες- γίνεται ολοένα και πιο δημοφιλής στα νεαρά μέλη της οργάνωσης αλλά και σε μερίδα των απλών Αφγανών. Η δημοτικότητά του είναι εμφανής στα εγκωμιαστικά βίντεο που κατακλύζουν το TikTok, ακόμα και σε εμπορεύματα που φέρουν το πρόσωπό του.
Ωστόσο, κανείς δεν έχει κάνει καλύτερο rebranding από τον έτερο πρώην υπαρχηγό, Σιρατζουντίν Χακάνι. Η ικανότητά του να διαφεύγει τη σύλληψη, την ίδια στιγμή που το δίκτυό του ενορχήστρωνε μερικές από τις πιο φονικές και περίπλοκες επιθέσεις του πολέμου κατά των δυνάμεων υπό την ηγεσία των ΗΠΑ του χάρισε μια σχεδόν μυθική υπόσταση μεταξύ των υποστηρικτών του.
Καθ’ όλη εκείνη την περίοδο, υπήρχε μόνο μία γνωστή φωτογραφία του, τραβηγμένη από έναν Αφγανό δημοσιογράφο του BBC. Ωστόσο, έξι μήνες μετά την αποχώρηση των ΗΠΑ, ο Χακάνι εμφανίστηκε μπροστά στις κάμερες των ΜΜΕ κατά τη διάρκεια μιας τελετής αποφοίτησης αστυνομικών στην Καμπούλ με το πρόσωπό του ακάλυπτο.
Η μάχη για το διαδίκτυο
Σε κάθε περίπτωση παρά τη δυσαρέσκεια που επικρατούσε στην Καμπούλ, αναλυτές λένε ότι μια ανοιχτή κίνηση κατά του Αχουντζάντα φαινόταν απίθανη, καθώς η υπακοή σε αυτόν θεωρούνταν υποχρεωτική. Αυτό όμως φαίνεται να ίσχυε μέχρι να έρθει η εντολή για τη διακοπή της λειτουργίας του διαδικτύου.
Μπορεί ο ανώτατος ηγέτης να τρέφει βαθιά δυσπιστία για το διαδίκτυο, ωστόσο η ομάδα της Καμπούλ πιστεύει ότι μια σύγχρονη χώρα δεν μπορεί να επιβιώσει χωρίς αυτό.
Οι πιο ισχυροί υπουργοί της ομάδας της Καμπούλ ενώθηκαν και έπεισαν τον πρωθυπουργό, Μούλα Χασάν Αχούντ, να διατάξει την επαναφορά του. Ο Μπαραντάρ ταξίδεψε στο Κανταχάρ προειδοποιώντας ότι έπρεπε να «τον ξυπνήσουν» και να σταματήσουν να λένε «ναι» σε όλα. Την Τετάρτη το πρωί, μια ομάδα υπουργών συγκεντρώθηκε στο γραφείο του πρωθυπουργού και τον πίεσε να ανακαλέσει την εντολή. Πέτυχε. Το διαδίκτυο επέστρεψε. Αλλά ίσως πιο σημαντικό ήταν ότι μέσα σε αυτές τις λίγες ημέρες, επιβεβαιώθηκε αυτό που είχε υπαινιχθεί ο Αχουντζάντα: οι εσωτερικές διαφωνίες απειλούσαν την ενότητα των Ταλιμπάν.
Γιατί όμως αυτή η εντολή προκάλεσε τέτοια αντίδραση; Ένας εμπειρογνώμονας επισημαίνει ότι η διακοπή του διαδικτύου απειλούσε τα προνόμια και την ικανότητα των υπουργών να βγάζουν χρήματα και να κυβερνούν, με τρόπο που ο αποκλεισμός των κοριτσιών από την εκπαίδευση δεν έκανε ποτέ. «Ίσως γι’ αυτό ήταν “γενναίοι” εκείνη τη φορά».
Το μέλλον του Αφγανιστάν
Μετά την επαναφορά του διαδικτύου, οι εικασίες για το τι θα ακολουθούσε οργίαζαν. Καθώς το έτος πλησίαζε στο τέλος του, δημοσίως φαινόταν ότι τίποτα δεν είχε αλλάξει. Ο Ζαμπιουλάχ Μουτζαχίντ, ο ανώτερος εκπρόσωπος της κυβέρνησης των Ταλιμπάν, διέψευσε κατηγορηματικά οποιοδήποτε ενδεχόμενο σχίσματος.
«Δεν θα επιτρέψουμε ποτέ στον εαυτό μας να διχαστεί», δήλωσε στο BBC στις αρχές Ιανουαρίου του 2026. «Όλοι οι αξιωματούχοι και η ηγεσία γνωρίζουν ότι ένας διχασμός μπορεί να αποβεί επιζήμιος για όλους, για το Αφγανιστάν, ενώ είναι θρησκευτικά αθέμιτος και απαγορευμένος από τον Αλλάχ».
Ωστόσο, στα μέσα Δεκεμβρίου, οι «διαφορές» φάνηκαν να έρχονται και πάλι στην επιφάνεια.
Ο Χακάνι καταγράφηκε σε βίντεο να απευθύνεται στο πλήθος στην ιδιαίτερη πατρίδα του, την επαρχία Χοστ, κατά τη διάρκεια της προσευχής της Παρασκευής, προειδοποιώντας ότι όποιος «καταλαμβάνει την εξουσία μέσω της εμπιστοσύνης, της αγάπης και της πίστης του έθνους και στη συνέχεια εγκαταλείπει ή ξεχνά το ίδιο αυτό έθνος… δεν αποτελεί κυβέρνηση».
Την ίδια ακριβώς ημέρα, ο έμπιστος του Αχουντζάντα, Νέντα Μοχαμάντ Ναντέμ -υπουργός Ανώτατης Εκπαίδευσης- εκφώνησε τη δική του ομιλία σε αποφοίτους ενός μεντρεσέ σε γειτονική επαρχία.
«Μόνο ένας άνθρωπος ηγείται και οι υπόλοιποι ακολουθούν εντολές· αυτή είναι μια αληθινή ισλαμική κυβέρνηση», δήλωσε. «Αν υπάρχουν πολλοί ηγέτες, τότε θα προκύψουν προβλήματα και αυτή η κυβέρνηση που επιτύχαμε θα καταστραφεί».
Μετά τη διαμάχη για το διαδίκτυο, αυτά τα πρόσφατα σχόλια διατυπώνονται σε ένα εντελώς διαφορετικό πλαίσιο σε σύγκριση με εκείνα του Αχουντζάντα στο ηχητικό που διέρρευσε στις αρχές του 2025. Ωστόσο, το αν το 2026 θα είναι το έτος που η ομάδα της Καμπούλ θα προχωρήσει σε ουσιαστικές αλλαγές για τις γυναίκες και τους άνδρες του Αφγανιστάν παραμένει ένα ανοιχτό ζήτημα.
«Όπως πάντα… μετά την προφανή διαφωνία στα ανώτατα κλιμάκια του Εμιράτου, το ερώτημα παραμένει: θα οδηγήσουν ποτέ τα λόγια σε πράξεις;», διερωτάται ένας εμπειρογνώμονας. «Μέχρι στιγμής, δεν το έχουν κάνει».
