Σαν σήμερα 15 Φεβρουαρίου: Η καταδίκη του Σωκράτη για ασέβεια – «Ο δε ανεξέταστος βίος ου βιωτός ανθρώπω»

Σαν σήμερα, το 399 π.Χ., ο φιλόσοφος Σωκράτης καταδικάζεται σε θάνατο από την αθηναϊκή πολιτεία, κατηγορούμενος για «ασέβεια» προς τους θεούς και για «διαφθορά» των νέων. Η δίκη του, μπροστά σε πολυμελές σώμα δικαστών της Ηλιαίας, γίνεται σε μια Αθήνα που ακόμη μετρά πληγές από τον Πελοποννησιακό Πόλεμο, την τυραννία των Τριάκοντα και την εύθραυστη επιστροφή της δημοκρατίας, με την καχυποψία να αιωρείται πάνω από κάθε δημόσια φωνή που ξεφεύγει από τα ασφαλή όρια.

Οι κατήγοροί του, με επικεφαλής τον Μέλητο και με πολιτικό βάρος από πρόσωπα όπως ο Άνυτος και ο Λύκων, παρουσιάζουν τον Σωκράτη ως απειλή για τα θεμέλια της πόλης. Εκείνος υπερασπίζεται ότι η αποστολή του ξεβολεύει τη βολική βεβαιότητα, σαν μια ενοχλητική «αλογόμυγα» που κρατά ξύπνια την Αθήνα και δεν μπαίνει στη διαδικασία να κολακέψει το δικαστήριο ή να ζητήσει «συγγνώμη». Όταν έρχεται η ώρα της ποινής, η στάση του είναι σχεδόν προκλητική για την εποχή αφού «ειρωνεύεται» προτείνοντας ως «αντίτιμο» να τον σιτίζει η πόλη στο Πρυτανείο. Η απόφαση καταλήγει στη θανατική καταδίκη.

Το τέλος δεν είναι άμεσο. Η εκτέλεση καθυστερεί λόγω θρησκευτικής αποστολής πλοίου προς τη Δήλο, και ο Σωκράτης μένει στη φυλακή για μέρες που γίνονται θρύλος. Εκεί χωρά το πιο ανθρώπινο δράμα της ιστορίας του: οι φίλοι του οργανώνουν απόδραση, όπως αφηγείται ο Πλάτωνας στον «Κρίτωνα», κι εκείνος αρνείται, επιμένοντας ότι δεν μπορεί να προδώσει τους νόμους της πόλης του, ακόμη κι όταν τον συντρίβουν. Στον «Φαίδωνα» η τελευταία σκηνή παίρνει σχεδόν τελετουργική καθαρότητα: ο Σωκράτης πίνει το κώνειο με αξιοπρέπεια και νηφαλιότητα, σαν να θέλει να δείξει ότι μια ιδέα μπορεί να ηττηθεί στο δικαστήριο, χωρίς να ηττηθεί στην Ιστορία.

Η «Απολογία» του και η μαθητεία που άφησε πίσω του ο Σωκράτης μετατρέπεται σε παγκόσμιο σύμβολο ηθικής συνέπειας και θαρραλέας αναζήτησης της αλήθειας, ακόμη κι όταν αυτή κοστίζει. Και κάπου εκεί, πάνω από τα χαλίκια της αθηναϊκής αγοράς, μένει να αιωρείται το πιο επικίνδυνο μήνυμά του σε κάθε εξουσία: «Ο δε ανεξέταστος βίος ου βιωτός ανθρώπω», δηλαδή μια ζωή χωρίς αναζητήσεις είναι μια ζωή που δεν αξίζει να τη ζει κανένας άνθρωπος.

Τα σημαντικότερα γεγονότα της ημέρας στην Ελλάδα και τον κόσμο

399 π.Χ.: Η αθηναϊκή πολιτεία καταδικάζει σε θάνατο τον Σωκράτη, με κατηγορίες για «ασέβεια» και για «διαφθορά» των νέων. Η δίκη γίνεται στην Αθήνα και εξελίσσεται σε μια από τις πιο διάσημες στιγμές της κλασικής ιστορίας, καθώς συνδέεται με το ζήτημα της ελευθερίας του λόγου και της σχέσης πολίτη και πόλης. Η εκτέλεσή του με κώνειο αφήνει διαχρονικό αποτύπωμα στη φιλοσοφία και στη δυτική πολιτική σκέψη.

1857: Λήγει η Αγγλογαλλική κατοχή της Αθήνας και του Πειραιά, που είχε επιβληθεί μέσα στον Κριμαϊκό Πόλεμο για να εξαναγκαστεί η Ελλάδα σε ουδετερότητα και να ανακοπούν οι ελληνικές κινήσεις και οι εξεγέρσεις σε οθωμανικά εδάφη, όπως η Θεσσαλία και η Ήπειρος, τις οποίες ενθάρρυνε η αυλή του Όθωνα. Η παρουσία των συμμαχικών στρατευμάτων στον Πειραιά, με πρακτικό έλεγχο και της πρωτεύουσας, συνοδεύτηκε από έντονη πολιτική πίεση και άφησε βαθύ αποτύπωμα στην καθημερινότητα, ενώ η περίοδος συνδέθηκε και με βαρύ πλήγμα της χολέρας που εξαπλώθηκε από τον Πειραιά προς την Αθήνα.

1933: Στο Μαϊάμι, ο Ιταλός μετανάστης Τζουζέπε Ζανγκάρα, σε συγκέντρωση στο Bayfront Park, φωνάζει «Too many people are starving!» («Πάρα πολλοί άνθρωποι πεινούν!») και πυροβολεί πέντε φορές προς τον νεοεκλεγμένο Πρόεδρο των ΗΠΑ Φράνκλιν Ρούσβελτ, χωρίς να τον τραυματίσει, αλλά χτυπώντας παρευρισκόμενους και τραυματίζοντας θανάσιμα τον δήμαρχο του Σικάγου Άντον Τσέρμακ, ο οποίος πεθαίνει αργότερα, με τον Ζανγκάρα να οδηγείται τελικά στην ηλεκτρική καρέκλα.

1936: Ανακοινώνεται η δημιουργία του «λαϊκού αυτοκινήτου». Πρόκειται για τον δημοφιλέστατο έως και σήμερα «σκαραβαίο» της Volkswagen.

1951: Ο βουλευτής του Λαϊκού Κόμματος και πρώην Υπουργός Μεταφορών, Πάνος Χατζηπάνος, καταδικάζεται από το Ειδικό Δικαστήριο (Υπουργοδικείο) σε 2 μήνες φυλάκιση με τριετή αναστολή. Η καταδίκη αφορά απιστία κατά του Δημοσίου, σε σχέση με σκάνδαλο μεταφοράς καυσίμων, το οποίο είχε προκαλέσει πολιτικές αναταράξεις. Η υπόθεση αναδεικνύει ζητήματα διαφθοράς και κακοδιαχείρισης στη μεταπολεμική Ελλάδα.

1974: Στα ανοιχτά της Θάσου, στο Βόρειο Αιγαίο, η ερευνητική γεώτρηση «ΠΡΙΝΟΣ-1» οδηγεί στην ανακάλυψη του πετρελαϊκού πεδίου Πρίνος, με δοκιμαστική ροή περίπου 2.950 βαρέλια/ημέρα, ενώ λίγο αργότερα η «ΠΡΙΝΟΣ-2» επιβεβαιώνει το κοίτασμα με αντίστοιχες δοκιμές. Η ανακάλυψη αυτή θεωρείται ορόσημο για τους ελληνικούς υδρογονάνθρακες, καθώς ανοίγει τον δρόμο για την ανάπτυξη της λεκάνης του Πρίνου, με την εμπορική παραγωγή να ξεκινά τα επόμενα χρόνια και να φτάνει στις αρχές της δεκαετίας του 1980 σε τάξη μεγέθους 8.000–10.000 βαρέλια/ημέρα.

1989: Η Σοβιετική Ένωση ανακοινώνει ότι ο τελευταίος στρατιώτης της έχει αποχωρήσει από το Αφγανιστάν, κλείνοντας έναν πόλεμο σχεδόν δέκα ετών. Η αποχώρηση σηματοδοτεί το τέλος μιας δαπανηρής επέμβασης που είχε τεράστιο ανθρώπινο και πολιτικό κόστος. Η χώρα, όμως, δεν βρίσκει σταθερότητα, καθώς ακολουθεί νέα περίοδος συγκρούσεων.

1991: Υπογράφεται η συμφωνία Βίσεγκραντ από τους ηγέτες της Τσεχοσλοβακίας, της Ουγγαρίας και της Πολωνίας, ως πλαίσιο συνεργασίας για τον δρόμο προς την Ευρώπη. Στόχος είναι ο συντονισμός σε μεταρρυθμίσεις, θεσμούς και οικονομία της αγοράς, μετά την κατάρρευση του ανατολικού μπλοκ. Η πρωτοβουλία θα εξελιχθεί στο γνωστό «V4», με σταθερή παρουσία στις ευρωπαϊκές ισορροπίες.

1999: Ο Αμπντουλάχ Οτσαλάν φεύγει από την ελληνική πρεσβεία στην Κένυα και συλλαμβάνεται κατά τη μεταφορά του προς το αεροδρόμιο, πριν παραδοθεί στην Τουρκία. Το επεισόδιο προκαλεί διεθνή αναταραχή και σοβαρή πολιτική κρίση στην Ελλάδα, με παραιτήσεις και σφοδρή δημόσια αντιπαράθεση. Παράλληλα, ξεσπούν κινητοποιήσεις Κούρδων σε πολλές χώρες, με την υπόθεση να αποκτά διαρκές συμβολικό βάρος.

2001: Δημοσιεύεται στο περιοδικό Nature το πρώτο «σχέδιο» του ανθρώπινου γονιδιώματος, ένα ορόσημο για τη βιολογία και την ιατρική. Η χαρτογράφηση ανοίγει νέα εποχή για τη διάγνωση, την πρόληψη και την έρευνα σε πλήθος ασθενειών. Ταυτόχρονα, φέρνει στο προσκήνιο μεγάλες συζητήσεις για βιοηθική, δεδομένα και πρόσβαση στη γνώση.

2003: Εκατομμύρια άνθρωποι συμμετέχουν σε συντονισμένες παγκόσμιες διαδηλώσεις κατά της επικείμενης εισβολής στο Ιράκ σε πάνω από 600 πόλεις, με τη μεγαλύτερη συγκέντρωση στη Ρώμη να εκτιμάται περίπου στα 3 εκατομμύρια, ενώ στην Αθήνα πραγματοποιείται μαζική πορεία προς την αμερικανική πρεσβεία με εκτιμήσεις συμμετοχής που διαφέρουν και μικρής κλίμακας επεισόδια στο περιθώριο. Η μέρα περνά στη συλλογική μνήμη ως σημείο αναφοράς για την πιο μαζική διεθνή αντιπολεμική κινητοποίηση της εποχής, με τον Τύπο να συνοψίζει το κλίμα σε μια φράση που έμεινε: «There may still be two superpowers on the planet: the United States and world public opinion.» («Ίσως εξακολουθούν να υπάρχουν δύο υπερδυνάμεις στον πλανήτη: οι Ηνωμένες Πολιτείες και η παγκόσμια κοινή γνώμη.»)

Γεννήσεις

Θάνατοι

Εορτολόγιο

Εθνικές Γιορτές – Επέτειοι

Διεθνής Ημέρα για το Σύνδρομο Έιντζελμαν (Άγγελμαν)
Ευρωπαϊκή Ημέρα Περιεγχειρητικής Νοσηλευτικής
Παγκόσμια Ημέρα κατά του Καρκίνου της Παιδικής Ηλικίας
Παγκόσμια Ημέρα Χολαγγειοκαρκινώματος