Μετά το Holy Week, που συντρόφευσε χιλιάδες ακροατές το Πάσχα της καραντίνας του 2020, ο Θωμάς Κωνσταντίνου επανέρχεται στο ποιητικό και μουσικό σύμπαν της Μεγάλης Εβδομάδας. Μαζί με τη Δήμητρα Στογιάννη υπογράφουν τη νέα δισκογραφική δουλειά, «Αυτός που βρίσκεται παντού» από τη νέα τους εταιρείας ETHOS.
Το «Αυτός που βρίσκεται παντού» προσεγγίζει το ποιητικό σύμπαν του Ρωμανού του Μελωδού, του «Σαίξπηρ του Βυζαντίου», συγκεντρώνοντας πολύ σημαντικά ονόματα του ελληνικού τραγουδιού και θεάτρου: Νάνα Μούσχουρη, Χάρις Αλεξίου, Γιώργο Νταλάρα, Ελευθερία Αρβανιτάκη, Δήμητρα Γαλάνη, Τάνια Τσανακλίδου, Ελένη Τσαλιγοπούλου, Μάρθα Φριντζήλα, Δημήτρη Καταλειφό, Σπύρο Σακκά, Ζαχαρία Καρούνη, Σωκράτη Σινόπουλο, ETHOS ENSEMBLE και Θυγατέρες.
Βασισμένο στο έργο του Ρωμανού και σε ποιητική απόδοση στα νέα ελληνικά από τον π. Ανανία Κουστένη, το νέο αυτό έργο ξεδιπλώνεται σε επτά πράξεις, ακολουθώντας την πορεία από την είσοδο στα Ιεροσόλυμα έως το Πάθος και την Ανάσταση, μέσα από spoken songs, αφηγήσεις και πρωτότυπες μουσικές. Η σύνθεσή του κινείται ανάμεσα στο βυζαντινό και ανατολικό ηχόχρωμα και στην προκλασική δυτική μουσική, αποκτώντας έναν χαρακτήρα σύγχρονο, ανοιχτό και βαθιά σκηνικό.
Ο Θωμάς Κωνσταντίνου και η Δήμητρα Στογιάννη μιλάνε στο Newsbeast, με αφορμή την κυκλοφορία της δισκογραφικής τους δουλειάς και μας «ταξιδεύουν» στο σύμπαν του «Πίνδαρου της ρυθμικής ποίησης».
– Θυμάστε την πρώτη σας επαφή με το έργο του Ρωμανού Μελωδού; Και τι ήταν αυτό που σκεφτήκατε ή νιώσατε τη στιγμή εκείνης της επαφής;
Θωμάς Κωνσταντίνου: Θυμάμαι πως, όσο διάβαζα τα κείμενα που είχε επιλέξει η Δήμητρα, και χωρίς να είμαι σε κάποια ιδιαίτερα πνευματική διάθεση, ένιωσα τον χώρο γύρω μου να αλλάζει. Το φως στο δωμάτιο ήταν διαφορετικό, οι ήχοι πιο απαλοί, η διάθεσή μου είχε αλλάξει, σα να είχε εξαφανιστεί προς στιγμήν κάθε έγνοια, κάθε μέριμνα· ένα καθεστώς σπάνιας ηρεμίας και εσωτερικής γαλήνης, γνήσιας χαράς, τολμώ να πω. Ακόμα και τώρα που το έργο ολοκληρώθηκε, έπειτα από τρία χρόνια σκληρής δουλειάς, το ακούω από την αρχή έως το τέλος χωρίς διακοπή, μονορούφι, σαν να ξεδιψάω κάθε φορά.
– Και τι ήταν εκείνο που σας παρακίνησε να δημιουργήσετε τη νέα σας δισκογραφική δουλειά «Εκείνος που βρίσκεται παντού»;
Δήμητρα Στογιάννη: Η βαθιά ανάγκη και η σιγουριά πως αυτό πρέπει να το μοιραστούμε με όλους. Και όταν λέμε όλους, εννοούμε όλους. Όχι αυτούς που ήδη είναι μυημένοι σε τέτοια νοήματα, αλλά κυρίως εκείνους που αναζητούν απαντήσεις από την τέχνη και δυσκολεύονται να τις βρουν.
– Γιατί επιλέξατε τον συγκεκριμένο τίτλο; Έχει κάποιον συμβολισμό;
Δήμητρα Στογιάννη: Ήταν αναμφίβολα ο πιο «δυνατός» τίτλος από πολλές απόψεις. Πρόκειται για τη νεοελληνική απόδοση της πασίγνωστης φράσης «Ο Πανταχού Παρών και τα Πάντα Πληρών». Συμβολίζει το απερίγραπτο του Θεού χωρίς να κουνάει το δάχτυλο. Πρόκειται για απλή, καθημερινή γλώσσα, χωρίς όμως να υποβιβάζεται το μήνυμα.
– Ακούγοντας όλο το άλμπουμ, αυτό που σκέφτηκα πρώτο είναι πως δεν πρόκειται για ένα έργο που απευθύνεται μόνο σε όσους πιστεύουν, αλλά σε όλο τον κόσμο. Αυτή ήταν και μια δική σας πρόθεση κατά το «χτίσιμό» του;
Θωμάς Κωνσταντίνου: Απόλυτα, μιας και δεν διαχωρίζω τους ανθρώπους από το αν πιστεύουν ή δεν πιστεύουν. Γνώρισα στη ζωή μου πολλούς που νόμισαν πως πίστευαν και πολλούς που, με την εντιμότητα της «δυσπιστίας» τους, ήταν τελικά πιο κοντά στην πηγή της αλήθειας. Βλέπουμε γύρω μας ανθρώπους διψασμένους για κάτι καλύτερο. Για χαρά με πραγματική διάρκεια. Συνεπώς, το χτίσιμο του έργου έγινε με βάση «αυτούς που βρίσκονται παντού» και όχι αυτούς που νομίζουν πως κατέχουν την αλήθεια.
– Πολλοί ταυτίζουν τη θρησκευτική τέχνη με κάτι «μουσειακό» ή ακόμη και «θρησκόληπτο». Εσείς πώς φέρνετε τον Ρωμανό στο σήμερα;
Θωμάς Κωνσταντίνου: Υπήρξαν εποχές όπου τέχνη και πίστη συμβάδιζαν, με πρωταρχικό σκοπό να ανυψώνουν την ψυχή και όχι το εγώ. Ό,τι δημιουργήθηκε σε αυτές τις περιόδους έμεινε στους αιώνες. Όταν η τέχνη γίνεται κατήχηση ή ακόμη και προσηλυτισμός με το ζόρι, τότε δυστυχώς διώχνουμε τους ανθρώπους αντί να τους καλούμε κοντά μας. Η καλλιτεχνική διάσταση του έργου του Ρωμανού είναι αυτό που προτάσσουμε, όχι επειδή ντρεπόμαστε για την πίστη μας, αλλά για να υπενθυμίσουμε πως, ανάμεσα στην κλασική αρχαιότητα και τη σύγχρονη εποχή, υπήρξε ένας πολύ μεγάλος ποιητής, εφάμιλλος του Σοφοκλή και του Ευριπίδη, αλλά ακόμα και του Σαίξπηρ. Είναι πολύ κρίμα να τον προσπερνάμε, εξυπηρετώντας οποιαδήποτε εμπάθεια ή ντροπή για αυτό που πραγματικά υπήρξαμε και που εξακολουθούμε να είμαστε.
– Πάντως, όταν δημοσιεύσαμε στο site τις λεπτομέρειες για τη νέα σας δισκογραφική δουλειά, είχαμε πάρα πολλά μηνύματα από αναγνώστες που σχολίαζαν με συγκίνηση πόσο σημαντικές είναι τέτοιες δουλειές και πως λείπουν τέτοια ποιοτικά έργα. Φαντάζομαι ότι έχετε λάβει κι εσείς ανάλογα μηνύματα… Οπότε, είναι μια καλή ευκαιρία να γνωρίσει περισσότερος κόσμος τόσο τον ίδιο τον συγγραφέα όσο και, γενικότερα, τον πλούτο της βυζαντινής υμνογραφίας και παράδοσης;
Θωμάς Κωνσταντίνου: Ευτυχώς, ο πλούτος της βυζαντινής παράδοσης βρίσκεται σε καλά χέρια, αφού η Ελλάδα είναι γεμάτη από ικανότατους ψάλτες, σχολές και χορωδίες, που διατηρούν αυτή την τόσο ισχυρή παράδοση ζωντανή. Δεν έχει κανείς παρά να ανατρέξει είτε στο διαδίκτυο είτε ακόμα και σε κάποια ακολουθία, ώστε να έρθει σε επαφή με τον ανεξάντλητο πλούτο της. Η πρόθεσή μας δεν ήταν να αντικαταστήσουμε τα πρωτότυπα κείμενα, αλλά να δείξουμε πως υπάρχει και αυτή η ανάγνωση στο έργο του Ρωμανού, που με τη σειρά της ίσως προκαλέσει το ενδιαφέρον κάποιου που δεν θέλει απαραίτητα να πάει στην Εκκλησία. Ευτυχώς, τα μηνύματα που έχουμε λάβει έως τώρα δείχνουν πως το έργο αυτό το περίμεναν, χωρίς να το ξέρουν, πολλοί.
– Πώς καταφέρατε να συγκεντρώσετε τη dream team του ελληνικού τραγουδιού;
Θωμάς Κωνσταντίνου: Ήταν η προσωπική σχέση και η αμοιβαία εκτίμηση που έχει χτιστεί μαζί τους με το πέρασμα των χρόνων. Παρόλο που δεν ήταν κάτι εύκολο, μιας και πρόκειται για πολυάσχολους καλλιτέχνες, ήταν πρωτοφανής η προθυμία και η εγκαρδιότητα με την οποία περιέβαλλαν εμένα και τη Δήμητρα από την αρχή.
– Η πρόταση στη Νάνα Μούσχουρη πώς έγινε;
Δήμητρα Στογιάννη: Ενώ είχαμε ολοκληρώσει την ηχογράφηση όλων των «τραγωδών-τραγουδιστών», νιώσαμε πως κάτι έλειπε. Κάτι που θα επισφράγιζε με τρόπο συμβολικό την παρουσία όλων αυτών των ερμηνευτών. Τολμήσαμε, λοιπόν, να προτείνουμε στη Νάνα τον ρόλο της πρωτοτραγουδίστριας, της κορυφαίας του χορού, ο οποίος δικαιωματικά της ανήκει. Επίσης, ήταν πολύ σημαντικό για εμάς να ακουστεί η εκφορά του λόγου της, μιας και φέρει όλη την ομορφιά μιας γενιάς που έχει πλέον χαθεί. Είναι απερίγραπτες η προθυμία, η χαρά της και, κυρίως, η ταχύτητα με την οποία ανταποκρίθηκε, φανερώνοντας πως, όσο μεγαλύτερο το μέγεθος ενός καλλιτέχνη, τόσο μεγαλύτερος ο επαγγελματισμός αλλά και η ταπεινότητά του.
– Γιατί ήταν σημαντικό για εσάς να έχουν στο έργο ιδιαίτερη θέση οι γυναικείες φωνές και οι γυναικείες μορφές του Ρωμανού;
Δήμητρα Στογιάννη: Οι γυναίκες έχουν ιδιαίτερο και πρωτεύοντα ρόλο, όχι μόνο στο έργο του Ρωμανού αλλά και στην ορθόδοξη παράδοση. Γυναίκες είναι οι πρώτες που μαθαίνουν για την Ανάσταση, γυναίκες είναι αυτές που τολμούν να αψηφήσουν την απαγόρευση κυκλοφορίας και να τρέξουν προς τον Τάφο, με πιο σημαντική από όλες την ίδια την Παναγία, στην οποία ο Ρωμανός ιδιαίτερα χρωστάει τα πάντα. Αυτή ήταν που, σε όραμα, του έδωσε να καταβροχθίσει την περγαμηνή και να γίνει, εν μια νυκτί, ο μεγαλύτερος υμνογράφος της χρυσής εποχής του Βυζαντίου. Θέλαμε λοιπόν να τονίσουμε τη γυναικεία παρουσία, αφού αυτή είναι η πηγή κάθε τι όμορφου και απαλού σε αυτόν τον κόσμο.
– Το έργο ακολουθεί μια πορεία από την είσοδο στα Ιεροσόλυμα έως την Ανάσταση. Γιατί επιλέξατε αυτή τη συγκεκριμένη δομή;
Δήμητρα Στογιάννη: Γιατί οι συμβολισμοί είναι πολύ ισχυροί. Από την αποθέωση της Κυριακής των Βαΐων περνάμε στην προδοσία, στον απόλυτο εξευτελισμό και τέλος στη Σταύρωση του Θεού από το ίδιο του το σπλάχνο, τον άνθρωπο. Μια πορεία που η ζωή επιφυλάσσει για τον καθένα από εμάς, με βασική διαφορά πως γνωρίζουμε το φινάλε, την Ανάσταση. Αυτό ήταν και θα είναι πάντα το μήνυμα: πως στο τέλος νικάει η Ζωή και το Φως. Μπορεί σαν άνθρωποι να βγάζουμε τα μάτια μας μόνοι μας, ξανά και ξανά, όμως ο Θεός, με την ανεξάντλητη συγκατάβασή Του, μας πιάνει από το χεράκι και μας σηκώνει. Μας μετακινεί, μας «ξεκουνάει» από τη μιζέρια μας. Υπάρχει καλύτερο storytelling από αυτό;
– Υπήρξε κάποια στιγμή στη διαδικασία της δημιουργίας που να νιώσατε μια βαθύτερη συγκίνηση;
Θωμάς Κωνσταντίνου: Η στιγμή που η Νάνα Μούσχουρη, ως Ρωμανός, απευθύνεται στον Θεό και Του προσφέρει «τη φωνή και τα τραγούδια της», ενώ οι υπόλοιπες φωνές των μεγάλων αυτών Ελληνίδων ερμηνευτριών επαναλαμβάνουν τα λόγια της σαν ηχώ. Όλες αυτές οι φωνές, που σήκωσαν για δεκαετίες την ψυχή του λαού μας στις χαρές και στις λύπες του, ενώνονται σε μία για να υμνήσουν Αυτόν που απλόχερα τους χάρισε την ικανότητα να ενώνουν και να γιατρεύουν τις ψυχές μας.
Συντελεστές
Ποιητική απόδοση ύμνων στα νέα ελληνικά: γέροντας Ανανίας Κουστένης
Πρωτότυπη μουσική, διασκευές, διεύθυνση ορχήστρας: Θωμάς Κωνσταντίνου
Καλλιτεχνική επιμέλεια, concept και σκηνοθεσία: Θωμάς Κωνσταντίνου-Δήμητρα Στογιάννη
Concept στα tracks 10, 12 και 18: Ζαχαρίας Καρούνης
Αφήγηση: Νάνα Μούσχouρη, Χάρις Αλεξίου, Ελευθερία Αρβανιτάκη Δήμητρα Γαλάνη,Τάνια Τσανακλίδου, Ελένη Τσαλιγοπούλου, Δήμητρα Στογιάννη, Δημήτρης Καταλειφός, Σπύρος Σακκάς, Ζαχαρίας Καρούνης, π. Νεκτάριος Στογιάννης
Το τραγούδι «Ψυχή μου» ερμηνεύει ο Γιώργος Νταλάρας.
Το «Μοιρολόι» της Παναγιάς ερμηνεύουν: Ελευθερία Αρβανιτάκη, Δήμητρα Γαλάνη,
Ελένη Τσαλιγοπούλου, Κατερίνα Παπαδοπούλου και οι Θυγατέρες.
Το «Σήμερον Κρεμάται επί ξύλου» από τον μονόλογο της Παναγίας ερμηνεύει ο Ζαχαρίας Καρούνης
Σολίστ: Σωκράτης Σινόπουλος, πολίτικη λύρα
ETHOS ENSEMBLE:
Θωμάς Κωνσταντίνου – ούτι, έγχορδα,
Γιάννης Πλαγιαννάκος – κοντραμπάσο
Στέφανος Δορμπαράκης – κανονάκι – φωνητικά
Δέσποινα Σπανού – τσέλο, Μανούσος Κλαπάκης – κρουστά
Θυγατέρες: Φωνητική ερμηνεία μελοποιημένων ύμνων
Δέσποινα Ιεραπετρίτη , Κωνσταντίνα Πάτση, Αθανασία Σπανού, Βασιλική Σπανού, Φαίη Χρήστου
Φωνητικά: Αναστασία Κώστα, Γιάννης Κώστας
Voice overs: Μαρλέν Σαϊτη , Elif Sanchez
Ακούτε τον δίσκο εδώ:
