Συχνά πιστεύουμε πως ο εσωτερικός μας κόσμος είναι απολύτως εμφανής στους ανθρώπους γύρω μας, και ιδιαίτερα σε εκείνους με τους οποίους είμαστε πιο κοντά. Υπάρχει μια σιωπηλή πεποίθηση ότι ο άνθρωπος που μας αγαπά θα έπρεπε να καταλαβαίνει τι νιώθουμε χωρίς να χρειάζεται να το πούμε… από το βλέμμα μας, τη στάση του σώματός μας ή ακόμα και τη σιωπή μας.
Και όταν ο άλλος δεν αντιδρά όπως περιμέναμε, η απογοήτευση μετατρέπεται εύκολα σε θυμό, παράπονο και αίσθημα απόρριψης. Κάπως έτσι, πολλές σχέσεις δεν φθείρονται από την έλλειψη αγάπης, αλλά από την ψευδαίσθηση ότι η αγάπη από μόνη της αρκεί για να υπάρξει κατανόηση.
Η αλήθεια όμως είναι πιο σύνθετη, όπως εξηγούν ψυχολόγοι – ειδικοί σε θέματα σχέσεων – στο Psychology Τoday. Ακόμη και οι άνθρωποι που μας γνωρίζουν καλύτερα δεν μπορούν να διαβάσουν το μυαλό μας. Και όσο περισσότερο θεωρούμε δεδομένο ότι «πρέπει να ξέρουν», τόσο περισσότερο απομακρυνόμαστε ο ένας από τον άλλον.
Η «ψευδαίσθηση της διαφάνειας»
Αυτή είναι η πεποίθηση που καταστρέφει σιωπηλά τις σχέσεις. Η ψυχολογία ονομάζει αυτό το φαινόμενο «ψευδαίσθηση της διαφάνειας». Πρόκειται για την τάση των ανθρώπων να υπερεκτιμούν το πόσο καλά οι γύρω τους καταλαβαίνουν τι σκέφτονται και τι νιώθουν.
Η ψευδαίσθηση της διαφάνειας γίνεται ακόμη πιο έντονη στις ερωτικές και στενές σχέσεις. Μέσα σε αυτές τις σχέσεις αρχίζουμε πραγματικά να πιστεύουμε ότι ο σύντροφός μας «ζει μέσα στο κεφάλι μας», ότι καταλαβαίνει τις προθέσεις, τις ανάγκες και τα συναισθήματά μας πολύ περισσότερο απ’ όσο συμβαίνει στην πραγματικότητα.
Φυσικά, ο/η σύντροφός σου σε γνωρίζει καλά. Όμως έχει και τον δικό του εσωτερικό κόσμο. Φιλτράρει όσα λες, αλλά και όσα δεν λες, μέσα από τις δικές του εμπειρίες, φόβους και αντιλήψεις. Και κάπως έτσι, είναι πολύ εύκολο να δημιουργηθούν παρεξηγήσεις.
Όταν οι υποθέσεις παίρνουν τη θέση της άμεσης επικοινωνίας, δημιουργείται μια φαντασίωση γύρω από το πώς «πρέπει» να είναι η οικειότητα. Μέσα σε αυτή τη φαντασίωση, η αγάπη σημαίνει «με καταλαβαίνει χωρίς να χρειάζεται να εξηγώ», «ξέρει τι έχω ανάγκη χωρίς να το ζητήσω» και «αφού το νιώθω τόσο έντονα εγώ, το νιώθει και ο άλλος».
Όμως όταν έρχεται η πραγματικότητα και ο/η σύντροφός σου δεν καταλαβαίνει αυτό που θεωρούσες αυτονόητο, αντί να αναγνωρίσεις ότι απλώς δεν υπήρξε ξεκάθαρη επικοινωνία, αρχίζει η απογοήτευση και ο πόνος. Και τότε βγαίνουν συμπεράσματα όπως: «Αν νοιαζόταν πραγματικά, δεν θα το έκανε αυτό» ή «ξέρει πόσο πιεσμένος/η είμαι και παρ’ όλα αυτά κάνει ό,τι θέλει».
Μια καταστροφική φαντασίωση
Η προσδοκία ότι ο άλλος «πρέπει να διαβάζει το μυαλό μας» γίνεται μια επικίνδυνη φαντασίωση, γιατί αργά ή γρήγορα θα απογοητευτούμε όταν δεν μας καταλαβαίνει με τον τρόπο που θεωρούμε σωστό. Έτσι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος πικρίας και απογοήτευσης, που εξαντλεί και τους δύο ανθρώπους μέσα στη σχέση.
Όπως επισημαίνουν σύμβουλοι σχέσεων αυτό είναι ένα συχνό φαινόμενο στα ζευγάρια. Αυτές οι παράλληλες «φούσκες σκέψεων» εξελίσσονται ανάμεσα σε δύο ανθρώπους και τελικά δυσκολεύουν την επικοινωνία και τη συνεννόηση.
Και οι σκέψεις αυτές, βασισμένες σε υποθέσεις και ερμηνείες, αρχίζουν να διαμορφώνουν βαθιά μοτίβα πόνου και θυμού. Και παρ’ όλα αυτά, κανείς από τους δύο δεν σταματά αυτόν τον φαύλο κύκλο.
Πολλές φορές, όταν οι «φούσκες» σκάνε και οι σκέψεις αποκαλύπτονται, τα ζευγάρια γελούν όταν συνειδητοποιούν πόσο διαφορετικά φαντάζονταν ότι σκεφτόταν ο άλλος και πόσο μακριά από την πραγματικότητα ήταν οι υποθέσεις τους.
Το «κλειδί» για μια δυνατή και μακροχρόνια σχέση
Η φαντασίωση του «με καταλαβαίνει απόλυτα» είναι δελεαστική. Σημαίνει ότι δεν χρειάζεται να εκφράσεις τα δύσκολα, τα μπερδεμένα ή τα άβολα συναισθήματα και ταυτόχρονα είσαι απόλυτα κατανοητός μέσα στη σχέση.
Η αλήθεια όμως είναι πως η ουσιαστική, μακροχρόνια οικειότητα είναι λίγο πιο αδέξια από αυτή τη φαντασίωση. Χρειάζεται να ρωτάς, να επιβεβαιώνεις ότι κατάλαβες σωστά, να ξεκαθαρίζεις τι εννοείς, να επανορθώνεις όταν κάνεις λάθος και να προσπαθείς συνεχώς να εκφράζεσαι καλύτερα και να κατανοείς βαθύτερα τον άλλον. Δεν υπάρχουν «συντομεύσεις» στην άμεση επικοινωνία. Οι πιο δυνατές και μακροχρόνιες σχέσεις βασίζονται σε αυτήν.
