Ναυτιλιακό χάος στα Στενά του Ορμούζ: «Σκοτεινά» πλοία και σκιώδεις στόλοι – Τι περνά και τι όχι από το στρατηγικής σημασίας σημείο

Η ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ, έναν από τους σημαντικότερους θαλάσσιους διαδρόμους στον κόσμο, έχει σχεδόν ακινητοποιηθεί, καθώς η διέλευση πλοίων στο στενό πέρασμα των περίπου 24 μιλίων γίνεται πλέον με εξαιρετικά περιορισμένο ρυθμό. Τις τελευταίες ημέρες μόνο λίγα πλοία έχουν καταφέρει να περάσουν από την περιοχή, ενώ αρκετά από αυτά έχουν απενεργοποιήσει τα συστήματα εντοπισμού τους ή συνδέονται με τον λεγόμενο «σκιώδη στόλο».

Όπως δήλωσε ο αρχισυντάκτης της εταιρείας ανάλυσης ναυτιλιακών κινδύνων Lloyd’s List Intelligence, Ρίτσαρντ Μιντ, η πλήρης φυσική παρεμπόδιση μιας τόσο μεγάλης θαλάσσιας οδού είναι δύσκολη, ωστόσο η απειλή είναι υπαρκτή. «Δεν μπορούν να κλείσουν φυσικά μια θαλάσσια οδό αυτού του μεγέθους, αλλά η απειλή υπάρχει», ανέφερε χαρακτηριστικά, προσθέτοντας ότι το Ιράν έχει αποδεδειγμένο ιστορικό χρήσης όπλων όπως βαλλιστικοί πύραυλοι, μη επανδρωμένα εναέρια και θαλάσσια drones.

Πόσα πλοία περνούν από τα Στενά του Ορμούζ

Η ομάδα Data & Forensics του Sky News επικεντρώθηκε σε 13 πλοία που διέσχισαν τα Στενά του Ορμούζ μεταξύ 2 και 9 Μαρτίου. Ο πραγματικός αριθμός των διελεύσεων εκτιμάται ότι είναι μεγαλύτερος, καθώς ορισμένα πλοία απενεργοποιούν τα συστήματα εντοπισμού τους, μια πρακτική γνωστή ως «going dark».

Σύμφωνα με δεδομένα της εταιρείας θαλάσσιας ανάλυσης IMF Portwatch, σε κανονικές συνθήκες περίπου 30.000 πλοία περνούν από τα Στενά κάθε χρόνο, δηλαδή κατά μέσο όρο 82 πλοία την ημέρα. Ωστόσο, η κυκλοφορία έχει αλλάξει δραματικά το τελευταίο διάστημα.

Από τα πλοία που εντοπίστηκαν να περνούν από τα Στενά, πολλά έχουν διασυνδέσεις με το Ιράν, την Κίνα ή τη Ρωσία, ενώ καταγράφηκαν και πλοία από την Ελλάδα, την Ινδία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και τη Σιγκαπούρη.

Σύμφωνα με δεδομένα παρακολούθησης πλοίων από την εταιρεία Kpler, πέντε πλοία που διαχειρίζεται η ελληνική εταιρεία Dynacom έχουν διασχίσει τα Στενά από την έναρξη του πολέμου. Την ίδια ώρα, ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, Ντόναλντ Τραμπ, έχει καλέσει τους πλοιοκτήτες να «δείξουν θάρρος» και να συνεχίσουν τα δρομολόγια.

Ο «σκιώδης στόλος» κυριαρχεί στις διελεύσεις

Σύμφωνα με την Lloyd’s List Intelligence, τα δεξαμενόπλοια του λεγόμενου «σκιώδους στόλου» κυριαρχούν πλέον στις διελεύσεις των Στενών του Ορμούζ. Από τα 13 μεγάλα πλοία μεταφοράς πετρελαίου και φυσικού αερίου που πέρασαν μεταξύ 2 και 9 Μαρτίου, τα οκτώ χαρακτηρίστηκαν ως μέρος του συγκεκριμένου στόλου.

Ένα δεξαμενόπλοιο θεωρείται μέρος του «σκιώδους στόλου» όταν μεταφέρει πετρέλαιο που υπόκειται σε κυρώσεις από χώρες όπως το Ιράν, η Ρωσία ή η Βενεζουέλα.

Επιθέσεις σε πλοία στην περιοχή

Σύμφωνα με τον Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό (IMO), δέκα πλοία που βρίσκονταν μέσα ή κοντά στα Στενά του Ορμούζ έχουν δεχτεί επιθέσεις από τη στιγμή που το Ιράν μπλόκαρε τη θαλάσσια οδό.

Την 1η Μαρτίου δέχτηκαν επίθεση τέσσερα πλοία, με αποτέλεσμα τον θάνατο τριών ανθρώπων και τον τραυματισμό πολλών άλλων. Στις 3 Μαρτίου επιτέθηκαν σε δύο ακόμη πλοία, ενώ από τότε καταγράφηκε τουλάχιστον μία επίθεση κάθε ημέρα μέχρι τις 7 Μαρτίου.

Σύμφωνα με την υπηρεσία United Kingdom Maritime Trade Operations (UKMTO), συνολικά 14 περιστατικά από τις 28 Φεβρουαρίου έως τις 10 Μαρτίου επηρέασαν πλοία που δραστηριοποιούνται στον Περσικό Κόλπο, τα Στενά του Ορμούζ και τον Κόλπο του Ομάν.

Τα πλοία που επηρεάστηκαν φέρουν σημαίες διαφόρων χωρών, μεταξύ των οποίων των Ηνωμένων Πολιτειών, των Νήσων Μάρσαλ, του Γιβραλτάρ, των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, των Μπαχαμών, του Παναμά και της Ινδίας.

Επίθεση σε πλοίο με σημαία Μάλτας και drone boat

Στις 4 Μαρτίου ένα πλοίο μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων με σημαία Μάλτας επιχείρησε να περάσει από τα Στενά του Ορμούζ, αλλά χτυπήθηκε από βλήμα όταν πλησίασε στο μέσο της διαδρομής.

Δεδομένα παρακολούθησης δείχνουν ότι το πλοίο Safeen Prestige ακινητοποιήθηκε μετά την επίθεση. Το χτύπημα προκάλεσε πυρκαγιά στο μηχανοστάσιο και το πλήρωμα αναγκάστηκε να εγκαταλείψει το πλοίο.

Την ίδια ημέρα, το Sky News επιβεβαίωσε μέσω βίντεο από κάμερες ασφαλείας ακόμη μία επίθεση. Ένα πλοίο υπό αμερικανική διαχείριση, το Sonangol Namibe, δέχτηκε επίθεση από μη επανδρωμένο θαλάσσιο drone.

Το πλοίο βρισκόταν περίπου 30 ναυτικά μίλια νοτιοανατολικά της ακτής του Κουβέιτ. Σύμφωνα με την UKMTO, το περιστατικό προκάλεσε διαρροή πετρελαίου.

Το Σώμα Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) έχει προειδοποιήσει ότι οποιοδήποτε αμερικανικό, ισραηλινό ή ευρωπαϊκό πλοίο εντοπιστεί στα Στενά «θα δεχτεί σίγουρα πλήγμα».

Μαζική παρεμβολή GPS στα πλοία

Παράλληλα, έχει καταγραφεί μεγάλη αύξηση περιστατικών παρεμβολής GPS στην περιοχή. Εκατοντάδες πλοία εμφανίζονται να «πηδούν» σε διαφορετικές θέσεις στον χάρτη και στη συνέχεια να συγκεντρώνονται σε πολύ μικρές περιοχές.

Η παρεμβολή GPS συμβαίνει όταν τα σήματα εντοπισμού διακόπτονται, προκαλώντας την αποστολή λανθασμένων συντεταγμένων θέσης από τα πλοία.

Παρότι δεν είναι δυνατό να προσδιοριστεί με ακρίβεια ποιος βρίσκεται πίσω από τις παρεμβολές, αναλυτές εκτιμούν ότι μπορεί να προέρχονται τόσο από το Ιράν όσο και από άλλους παράγοντες. Ορισμένα πλοία ενδέχεται επίσης να επιχειρούν να κρύψουν τις κινήσεις τους ή να αντιδρούν αμυντικά σε πιθανές απειλές, γεγονός που καθιστά δύσκολη την απόδοση ευθύνης σε μία μόνο πηγή.

Ανατροπές στις παγκόσμιες εμπορικές μεταφορές

Το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ έχει σημαντικές επιπτώσεις και στις παγκόσμιες εμπορικές θαλάσσιες μεταφορές. Οι δύο μεγαλύτερες εταιρείες μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων στον κόσμο, η Maersk και η Mediterranean Shipping Company (MSC), αντιπροσωπεύουν σχεδόν το 30% της παγκόσμιας δυναμικότητας μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων.

Και οι δύο εταιρείες έχουν αναστείλει τα δρομολόγια προς τη Μέση Ανατολή. Η Maersk δήλωσε ότι η απόφαση ελήφθη «ως προληπτικό μέτρο για να διασφαλιστεί η ασφάλεια του προσωπικού και των πλοίων».

Δεδομένα παρακολούθησης από την πλατφόρμα MarineTraffic δείχνουν ότι το πλοίο μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων Maersk Cincinnati άλλαξε πορεία και απομακρύνθηκε από τα Στενά του Ορμούζ.

Στις 2 Μαρτίου, περίπου στις 14:00 UTC, το πλοίο πραγματοποίησε σχεδόν πλήρη αναστροφή πορείας. Συνέχισε να απομακρύνεται από την περιοχή μέχρι τις 4 Μαρτίου, επιστρέφοντας τελικά στο λιμάνι της Σαλαλάχ στο Ομάν. Στη συνέχεια κατευθύνθηκε προς τον Κόλπο του Κουτς στις 10 Μαρτίου, όπου εμφανίστηκε «laden», δηλαδή πλήρως φορτωμένο.

Ο Ρίτσαρντ Μιντ σημείωσε ότι αρκετά πλοία αναγκάζονται να αλλάξουν πορεία. «Βλέπουμε έναν αριθμό πλοίων να κάνουν αναστροφή. Πιθανότατα λαμβάνουν εντολές για εναλλακτικές αποστολές. Αυτό είναι εφικτό για τα πλοία που κατευθύνονται προς τον Κόλπο, όμως για όσα βρίσκονται ήδη εκεί, ουσιαστικά έχουν παγιδευτεί», ανέφερε.