Μοτζταμπά Χαμενεΐ: Ο γιος του ανώτατου ηγέτη του Ιράν και η σκιώδης αυτοκρατορία ακινήτων σε τρεις ηπείρους

Την ώρα που η κοινωνία του Ιράν παλεύει με ακρίβεια, ανεργία και κύματα καταστολής, ένα παράλληλο, σκιώδες σύμπαν πλούτου φαίνεται να έχει στηθεί γύρω από τον Μοτζταμπά Χαμενεΐ, γιο του ανώτατου ηγέτη της χώρας, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ.

Ένα δαιδαλώδες δίκτυο εταιρειών, συνεργατών και offshore οχημάτων, με έδρα από το Λονδίνο και το Ντουμπάι μέχρι τη Φρανκφούρτη, την Ισπανία και τη Βόρεια Αμερική, φέρεται να λειτουργεί ως όχημα για τη διοχέτευση εκατοντάδων εκατομμυρίων δολαρίων σε πολυτελή ακίνητα και επενδύσεις υψηλού προφίλ. Τα στοιχεία που έχουν συγκεντρωθεί από δυτικές υπηρεσίες πληροφοριών και οικονομικά αρχεία δείχνουν έναν προσεκτικά σχεδιασμένο μηχανισμό απόκρυψης ιδιοκτησίας, ο οποίος επιτρέπει στην πολιτική ελίτ του Ιράν να απολαμβάνει τα οφέλη μιας παγκόσμιας περιουσίας, ενώ στο εσωτερικό κυριαρχεί η ρητορική της «αντίστασης» και της λιτότητας.

Στην καρδιά αυτού του μηχανισμού εμφανίζονται συγκεκριμένα πρόσωπα επιχειρηματιών, που λειτουργούν ως ενδιάμεσοι ανάμεσα στο καθεστώς του Ιράν και στο διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα. Μέσω μιας σειράς εταιρειών με διαφορετικά νομικά πρόσωπα και έδρες, υπογράφονται συμβόλαια για ξενοδοχεία, τουριστικά συγκροτήματα, εμπορικά ακίνητα και πολυτελείς κατοικίες, έτσι ώστε ο τελικός ωφελούμενος να μην εμφανίζεται ποτέ στα επίσημα έγγραφα. Η εικόνα που αναδύεται είναι αυτή ενός «παράλληλου κράτους» μέσα στο κράτος: δομές που τροφοδοτούνται από δημόσιους πόρους και έσοδα από το πετρέλαιο, αλλά λειτουργούν με τη λογική ιδιωτικής περιουσίας, μακριά από κάθε λογοδοσία.

Ιράν: πολυτελείς βίλες έξω, οικονομική ασφυξία μέσα

Η αντίθεση ανάμεσα στην καθημερινότητα των πολιτών και στη χλιδή της ελίτ του Ιράν είναι εκκωφαντική. Την ίδια στιγμή που οι Ιρανοί βιώνουν πληθωρισμό, υποτίμηση του νομίσματος και περιορισμούς στις βασικές ανάγκες, εταιρείες συνδεδεμένες με τον κύκλο του Μοτζταμπά Χαμενεΐ προχωρούν σε εξαγορές βιλών, ξενοδοχείων και παραθεριστικών συγκροτημάτων σε τουριστικούς προορισμούς της Ευρώπης και της Μέσης Ανατολής. Ανάμεσα στις τοποθεσίες που αναφέρονται συγκαταλέγονται πόλεις–κόμβοι όπως το Λονδίνο και η Φρανκφούρτη, αλλά και προορισμοί υψηλού τουριστικού ενδιαφέροντος, γεγονός που υποδηλώνει όχι μόνο επενδυτική στρατηγική, αλλά και επιδίωξη ασφαλούς καταφυγίου για κεφάλαια και οικογένειες του καθεστώτος.

Κεντρικό ρόλο σε αυτό το οικοδόμημα παίζει ένας Ιρανός επιχειρηματίας, ο οποίος έχει ήδη βρεθεί στο στόχαστρο δυτικών κυρώσεων για διασυνδέσεις με το καθεστώς και τους μηχανισμούς ασφαλείας του Ιράν. Επισήμως, ο ίδιος αρνείται κάθε σχέση με τον Μοτζταμπά Χαμενεΐ, ωστόσο έγγραφα και διαδρομές κεφαλαίων δείχνουν ότι οι εταιρείες του συνδέονται σταθερά με πρόσωπα και δομές που έχουν αναλάβει νευραλγικό ρόλο στην παράκαμψη των κυρώσεων και στη διαχείριση των πετρελαϊκών εσόδων. Με τη βοήθεια τραπεζικών λογαριασμών σε Ελβετία, Λιχτενστάιν, Ηνωμένο Βασίλειο και Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, τα κεφάλαια μετακινούνται με τρόπο που δυσκολεύει εντοπισμό και δέσμευση, ενώ τα περιουσιακά στοιχεία καταγράφονται σε ονόματα θυγατρικών ή συνεργατών.

Ιράν υπό κυρώσεις, ελίτ με πρόσβαση στο παγκόσμιο σύστημα

Οι διεθνείς κυρώσεις κατά του Ιράν στοχεύουν εδώ και χρόνια στον περιορισμό των πετρελαϊκών εσόδων και της χρηματοδότησης των μηχανισμών καταστολής και των περιφερειακών δικτύων επιρροής της Τεχεράνης. Ωστόσο, το δίκτυο γύρω από τον Μοτζταμπά Χαμενεΐ παρουσιάζεται ως χαρακτηριστικό παράδειγμα του πώς η πολιτική ελίτ μπορεί, παρά τους περιορισμούς, να βρίσκει «παράθυρα» στο διεθνές σύστημα. Μέσα από εικονικές εταιρείες, σύνθετες δομές ιδιοκτησίας και τη συνεργασία με μεσάζοντες σε χώρες–κλειδιά, τα έσοδα από το πετρέλαιο φαίνεται να επαναπατρίζονται σε μορφή ιδιωτικού πλούτου, ενώ στο εσωτερικό προβάλλεται η εικόνα μιας πολιορκημένης, αυτάρκους οικονομίας, σύμφωνα με όσα γράφει το Bloomberg.

Ταυτόχρονα, αναδεικνύεται ένα ακόμη οξύμωρο: ενώ οι απλοί πολίτες του Ιράν αντιμετωπίζουν δυσκολίες ακόμη και για να εξασφαλίσουν βίζες ή οικονομικές διόδους προς τη Δύση, μέλη ή συγγενείς της ελίτ αποκτούν πρόσβαση σε προγράμματα «χρυσών» διαβατηρίων, σε μόνιμες άδειες παραμονής και σε επενδυτικά καθεστώτα που ανοίγουν πόρτες σε τράπεζες και αγορές ακινήτων σε Ευρώπη και Μέση Ανατολή. Η διαφορά αυτή ενισχύει το αίσθημα αδικίας και τροφοδοτεί την κοινωνική δυσαρέσκεια, καθώς γίνεται ολοένα και πιο φανερό ότι η «οικονομία της αντίστασης» δεν εφαρμόζεται με τον ίδιο τρόπο για όλους. Οι αποκαλύψεις για την παγκόσμια αυτοκρατορία ακινήτων γύρω από τον γιο του ανώτατου ηγέτη λειτουργούν έτσι ως καθρέφτης των βαθιών ανισοτήτων που διαπερνούν το σύγχρονο Ιράν, σε μια περίοδο που η παραμικρή σπίθα μπορεί να μετατραπεί σε έκρηξη οργής.