Αρχαιολόγοι ανακάλυψαν στο Μπόξγκροουβ της Αγγλίας ένα σφυρί από οστό ελέφαντα ηλικίας περίπου 500.000 ετών, το οποίο θεωρείται το αρχαιότερο εργαλείο του είδους του που έχει εντοπιστεί ποτέ στην Ευρώπη. Η ανακάλυψη αυτή προσφέρει νέα και σημαντικά στοιχεία για τις γνωστικές ικανότητες πρώιμων ανθρώπινων προγόνων, όπως ο Homo heidelbergensis και οι πρώιμοι Νεάντερταλ.
Η ερευνητική ομάδα από το University College London και το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας του Λονδίνου επισημαίνει ότι το εύρημα αποκαλύπτει ένα υψηλό επίπεδο τεχνολογικής γνώσης και δεξιοτεχνίας στην κατασκευή εργαλείων. Πρόκειται για έναν λεγόμενο «μαλακό αναδιαμορφωτή» (soft-hammer retoucher), ένα εξειδικευμένο εργαλείο που χρησιμοποιούνταν για το ακόνισμα αμβλυμένων χειροπέλεκων από πυρόλιθο. «Αυτή η αξιοσημείωτη ανακάλυψη αναδεικνύει την εφευρετικότητα και την επινοητικότητα των αρχαίων προγόνων μας. Δεν διέθεταν μόνο βαθιά γνώση των τοπικών υλικών, αλλά και μια εξελιγμένη κατανόηση του τρόπου κατασκευής εξαιρετικά εκλεπτυσμένων λίθινων εργαλείων», δήλωσε ο Σάιμον Πάρφιτ, επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης.
Το σπάνιο οστό ελέφαντα είναι ένα τριγωνικό θραύσμα πυκνού φλοιώδους οστού, το οποίο είχε ανασκαφεί αρχικά τη δεκαετία του 1990, αλλά για δεκαετίες παρέμενε ανεξήγητο. Οι διαστάσεις του αντικειμένου, περίπου 11 εκατοστά σε μήκος, 6 εκατοστά σε πλάτος και 3 εκατοστά σε πάχος, φέρουν σαφή ίχνη σκόπιμης τροποποίησης που συνάδουν με την παραγωγή εργαλείων. Η εξαιρετική πυκνότητα του οστού επιβεβαιώνει ότι προερχόταν από μαμούθ ή ελέφαντα, αν και το μέγεθος του θραύσματος δεν επιτρέπει την ταυτοποίηση του ακριβούς είδους ή του σημείου του σκελετού από το οποίο προήλθε.
Σαρώσεις υψηλής ανάλυσης αποκάλυψαν κρυμμένες λεπτομέρειες της χρήσης του εργαλείου. Μικροσκοπικά θραύσματα πυρόλιθου παραμένουν εγκλωβισμένα στα σημάδια κρούσης του οστού, αποτελώντας σαφή ένδειξη ότι το αντικείμενο χρησιμοποιήθηκε επανειλημμένα για το ακόνισμα λίθινων λεπίδων. Ο συγκεκριμένος «μαλακός σφυρίτης» επέτρεπε τη διαδικασία της απολέπισης (knapping), κατά την οποία το οστό χτυπούσε με ακρίβεια το λίθινο εργαλείο ώστε να απομακρύνονται οι αμβλυμένες άκρες. Η δομική πυκνότητα του φλοιώδους οστού ελέφαντα προσέφερε αυξημένη αντοχή στα χτυπήματα, γεγονός που εξηγεί γιατί οι αρχαίοι τεχνίτες το προτιμούσαν έναντι λεπτότερων και πιο εύθραυστων οστών από μικρότερα ζώα.
Η παρουσία ενός τέτοιου εργαλείου είναι ιδιαίτερα ενδεικτική των γνωστικών ικανοτήτων των πρώιμων ανθρώπων, καθώς τα μαμούθ και οι ελέφαντες ήταν σπάνια ζώα στην προϊστορική Αγγλία, σύμφωνα με το interestingengineering. Οι ερευνητές τονίζουν ότι οι άνθρωποι της εποχής δεν χρησιμοποιούσαν απλώς ό,τι έβρισκαν εύκολα, αλλά διέθεταν διορατικότητα, αναγνώριζαν την αξία του ποιοτικού υλικού και φρόντιζαν να το συλλέγουν και να το διατηρούν για μελλοντική χρήση. Η ανακάλυψη αναδεικνύει επίσης την ανάπτυξη εξειδικευμένης τεχνολογικής γνώσης, καθώς η χρήση ενός τέτοιου αναδιαμορφωτή επέτρεπε την κατασκευή εργαλείων με ακρίβεια και πολυπλοκότητα που ξεπερνούσε εκείνη πολλών σύγχρονων τους πληθυσμών.
«Οι αρχαίοι πρόγονοί μας ήταν εξελιγμένοι στη χρήση εργαλείων. Η συλλογή και διαμόρφωση ενός θραύσματος οστού ελέφαντα και η επαναλαμβανόμενη χρήση του για τη διαμόρφωση και το ακόνισμα λίθινων εργαλείων δείχνει ένα προχωρημένο επίπεδο σύνθετης σκέψης και αφηρημένης αντίληψης. Ήταν ευρηματικοί συλλέκτες διαθέσιμων υλικών και γνώριζαν πώς να τα αξιοποιούν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο», δήλωσε η δρ Σίλβια Μπέλο, συν-συγγραφέας της μελέτης από το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας.
Το συγκεκριμένο αντικείμενο αποτελεί την πρώτη περίπτωση εργαλείου από οστό ελέφαντα που εντοπίζεται ανάμεσα στη μεγάλη συλλογή εργαλείων από πυρόλιθο και κέρατο του συγκεκριμένου αρχαιολογικού χώρου. Παρότι παρόμοια τεχνολογία οστέινων εργαλείων εμφανίστηκε στην Αφρική πριν από 1,5 εκατομμύριο χρόνια, παραμένει εξαιρετικά σπάνια στην Ευρώπη, όπου τα περισσότερα αρχαία οστέινα εργαλεία χρονολογούνται σε πολύ μεταγενέστερες περιόδους ή σε θερμότερες περιοχές του νότου.
Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Science Advances στις 21 Ιανουαρίου.
