Το Ισραήλ έχει εφαρμόσει τη θανατική ποινή μόνο δύο φορές στην ιστορία του απέναντι σε καταδικασμένους κρατουμένους. Η τελευταία εκτέλεση πραγματοποιήθηκε πριν από περισσότερα από 60 χρόνια, με τον απαγχονισμό του διαβόητου ναζί εγκληματία πολέμου Άντολφ Άιχμαν. Ωστόσο, μετά τις επιθέσεις υπό την ηγεσία της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023, τη φονικότερη ημέρα στην ιστορία της χώρας, έχει ξεκινήσει έντονη πολιτική προσπάθεια για την ψήφιση ενός ιδιαίτερα αμφιλεγόμενου νόμου περί θανατικής ποινής, που θα αφορά Παλαιστίνιους καταδικασμένους από ισραηλινά δικαστήρια για φονικές τρομοκρατικές επιθέσεις.
«Είναι ακόμη ένα τούβλο στο τείχος της άμυνάς μας», δηλώνει ο ακροδεξιός πρόεδρος της κοινοβουλευτικής επιτροπής εθνικής ασφάλειας, Ζβίκα Φόγκελ. «Η επαναφορά της θανατικής ποινής είναι το πιο ηθικό, το πιο εβραϊκό και το πιο αξιοπρεπές πράγμα», συμπληρώνει. Αντίθετα, οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων χαρακτηρίζουν το νομοσχέδιο ως «μία από τις πιο ακραίες νομοθετικές προτάσεις» στην ιστορία του Ισραήλ, υποστηρίζοντας ότι είναι ανήθικο και ότι, επειδή σχεδιάζεται να εφαρμόζεται αποκλειστικά σε Παλαιστίνιους, θα οδηγήσει σε «φυλετικοποιημένη θανατική ποινή».
Οι ακροάσεις στο ισραηλινό κοινοβούλιο υπήρξαν ιδιαίτερα έντονες, με τη συμμετοχή ραβίνων, γιατρών, νομικών και αξιωματούχων ασφαλείας. Οικογένειες θυμάτων από τη βίαιη επίθεση στη νότια περιοχή του Ισραήλ πριν από περισσότερα από δύο χρόνια, αλλά και από τον καταστροφικό πόλεμο στη Γάζα που ακολούθησε, προσήλθαν είτε για να υποστηρίξουν είτε για να καταδικάσουν τη νομοθετική πρωτοβουλία. Η πενθούσα μητέρα και γιατρός Βαλεντίνα Γκούσακ, που στηρίζει το νομοσχέδιο, υποστηρίζει ότι «μόνο το 10% ή 20% του νόμου αφορά τη Δικαιοσύνη, ενώ το υπόλοιπο ποσοστό αφορά την αποτροπή και την πρόληψη».
Απευθυνόμενη στην επιτροπή εθνικής ασφάλειας, παρουσίασε τη φωτογραφία της 21χρονης κόρης της, Μαργαρίτας, η οποία ονειρευόταν να σπουδάσει ιατρική όπως και οι δύο γονείς της. Η νεαρή σκοτώθηκε μαζί με τον σύντροφό της, Σάιμον Βίγκντεργκαους, προσπαθώντας να διαφύγουν από το μουσικό φεστιβάλ Νόβα το 2023. «Πρόκειται για προληπτική θεραπεία – έτσι ονομάζεται στην ιατρική», ανέφερε η Γκούσακ για την επαναφορά της θανατικής ποινής, εκφράζοντας την πεποίθηση ότι θα μπορούσε να είχε σώσει τη ζωή της κόρης της. «Είναι ένα εμβόλιο κατά του επόμενου φόνου και οφείλουμε να διασφαλίσουμε το μέλλον των παιδιών μας», τονίζει.
Η θανατική ποινή προβλέπεται ήδη για ορισμένα εγκλήματα στο Ισραήλ, ωστόσο στις σπάνιες περιπτώσεις όπου στρατιωτικά δικαστήρια είχαν επιβάλει τέτοιες ποινές σε καταδικασμένους τρομοκράτες ή εχθρικούς μαχητές, αυτές μετατράπηκαν σε ισόβια μετά από εφέσεις. Η υπόθεση Άιχμαν αποτέλεσε εξαίρεση, καθώς ο πρώην αντισυνταγματάρχης των SS θεωρήθηκε αρχιτέκτονας του Ολοκαυτώματος. Το 1960 απήχθη από την Αργεντινή από Ισραηλινούς πράκτορες και δικάστηκε δημόσια σε ειδικό δικαστήριο στην Ιερουσαλήμ. Προγενέστερα, ο στρατιωτικός Μεΐρ Τομπιάνσκι εκτελέστηκε για προδοσία το 1948, αλλά αθωώθηκε μεταθανάτια.
Οι αντίπαλοι της θανατικής ποινής την απορρίπτουν για θρησκευτικούς, ηθικούς και νομικούς λόγους, υποστηρίζοντας ότι παραβιάζει το εβραϊκό δίκαιο και το δικαίωμα στη ζωή, ενώ εγκυμονεί τον κίνδυνο εκτέλεσης αθώων. Παράλληλα, ισραηλινές οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων τονίζουν ότι ο νέος νόμος θα εντείνει τις διακρίσεις, καθώς θα αφορά μόνο Παλαιστίνιους και όχι Ισραηλινούς Εβραίους. Η Ταλ Στάινερ, εκτελεστική διευθύντρια της ισραηλινής ΜΚΟ HaMoked, δηλώνει ότι «το γεγονός και μόνο ότι επανασυζητείται η ένταξη της θανατικής ποινής στο νομικό σύστημα αποτελεί χαμηλό σημείο».
Σύμφωνα με το σχέδιο νόμου, ο στόχος είναι η προστασία του Ισραήλ, «των πολιτών και των κατοίκων του», η αύξηση της αποτροπής έναντι του εχθρού, η μείωση των κινήτρων για απαγωγές και η «ανταπόδοση» για εγκληματικές πράξεις. Οι υποχρεωτικές θανατικές ποινές θα επιβάλλονται από στρατιωτικά δικαστήρια που δικάζουν αποκλειστικά Παλαιστίνιους από τη Δυτική Όχθη, με εκτέλεση εντός 90 ημερών μετά την υποχρεωτική έφεση. Σε πολιτικά δικαστήρια η ποινή θα είναι δυνατή αλλά όχι υποχρεωτική.
Παρότι στο παρελθόν υπήρξαν αντίστοιχες προτάσεις, οι υπηρεσίες ασφαλείας αντιτίθεντο, υποστηρίζοντας ότι αυξάνουν την ένταση και δεν λειτουργούν αποτρεπτικά. Σήμερα, πολλοί Παλαιστίνιοι που διαπράττουν φονικές επιθέσεις σκοτώνονται επί τόπου από δυνάμεις ασφαλείας ή ενόπλους πολίτες. Ο Ζβίκα Φόγκελ, μέλος του ακροδεξιού κόμματος Εβραϊκή Δύναμη, υποστηρίζει ότι η ηγεσία των υπηρεσιών ασφαλείας στηρίζει πλέον την πρωτοβουλία και απορρίπτει τις κατηγορίες περί διακρίσεων, δηλώνοντας ότι «δεν υπάρχει τέτοιο πράγμα όπως εβραϊκή τρομοκρατία».
Το κόμμα κατέθεσε το νομοσχέδιο στις αρχές του 2023, αλλά μετά τις επιθέσεις της 7ης Οκτωβρίου η διαδικασία «πάγωσε», καθώς υπήρχαν φόβοι ότι θα έθετε σε κίνδυνο τις προσπάθειες επιστροφής 251 ομήρων από τη Γάζα. Πέρυσι, ο επικεφαλής του κόμματος και υπουργός εθνικής ασφάλειας, Ιταμάρ Μπεν Γκβιρ, ήταν από τους ελάχιστους που καταψήφισαν τη συμφωνία κατάπαυσης του πυρός στη Γάζα, η οποία προέβλεπε ανταλλαγή ομήρων με περίπου 2.000 Παλαιστίνιους κρατουμένους.
Η Εβραϊκή Δύναμη απείλησε να αποχωρήσει από την κυβέρνηση εάν το νομοσχέδιο δεν τεθεί σε ψηφοφορία, όπως αναφέρει το BBC. Τον Νοέμβριο πέρασε την πρώτη από τις τρεις απαιτούμενες αναγνώσεις με 39 ψήφους υπέρ και 16 κατά, ενώ τα μέλη του κόμματος υποστηρίζουν ότι η θανατική ποινή θα αποτρέψει μελλοντικές απαγωγές και ανταλλαγές κρατουμένων. Παράλληλα, άλλοι βουλευτές, όπως η Λιμόρ Σον Χαρ-Μελέχ, επικαλούνται προσωπικές τραγωδίες για να στηρίξουν το νομοσχέδιο.
Περίπου 1.200 άνθρωποι σκοτώθηκαν στην επίθεση στη νότια περιοχή του Ισραήλ πριν από λίγο περισσότερο από δύο χρόνια, γεγονός που οδήγησε στον φονικότερο πόλεμο στη Γάζα, όπου, σύμφωνα με το υπουργείο Υγείας που ελέγχεται από τη Χαμάς, έχουν σκοτωθεί περισσότεροι από 71.600 Παλαιστίνιοι. Πολλοί εκτιμούν ότι η κοινή γνώμη στο Ισραήλ μετατοπίζεται προς αυστηρότερες ποινές, ωστόσο η Αραβοϊσραηλινή βουλευτής Άιντα Τούμα-Σουλεϊμάν προειδοποιεί ότι η νομοθεσία δεν μπορεί να βασίζεται στο αίσθημα εκδίκησης και θεωρεί ότι ο νόμος παραβιάζει το διεθνές δίκαιο.
Καθώς ολοκληρώνεται η τελική μορφή του νομοσχεδίου, παράλληλη κοινοβουλευτική επιτροπή επεξεργάζεται πρόταση για τη δημιουργία ειδικού στρατιωτικού δικαστηρίου για κρατουμένους της μονάδας Νούχμπα της Χαμάς, οι οποίοι ενδέχεται να κατηγορηθούν για εγκλήματα πολέμου και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, αντιμετωπίζοντας ακόμη και τη θανατική ποινή. Την ώρα που πολλές χώρες παγκοσμίως έχουν καταργήσει την εσχάτη των ποινών, το Ισραήλ φαίνεται να κινείται προς την αντίθετη κατεύθυνση.
