Ομάδα αρχαιολόγων στη Γερμανία ανακάλυψε μια ακόμη μυστηριώδη υπόγεια σήραγγα «erdstall». Ο όρος «erdstall», που έχει επικρατήσει στη βιβλιογραφία, προσδιορίζει αυτά τα συστήματα υπόγειων στοών ανθρωπογενούς προέλευσης, συχνά με πλευρικούς θαλάμους, που βρίσκονται σε περιοχές με συνεκτικά και εύκολα επεξεργάσιμα εδάφη, όπως ο πηλός.
Πρόκειται για ένα από τα πιο αινιγματικά αρχαιολογικά φαινόμενα της μεσαιωνικής Κεντρικής Ευρώπης. Στα τέλη του 2025, η Landesamt für Denkmalpflege und Archäologie (LDA) της Σαξονίας-Άνχαλτ ξεκίνησε να ανασκάπτει μια έκταση γης ανατολικά του Reinstedt για να διασφαλίσει ότι η κατασκευή ενός αιολικού πάρκου που θα γινόταν στην περιοχή δεν θα έθετε σε κίνδυνο τα αναντικατάστατα ίχνη του παρελθόντος που φέρνει στην επιφάνεια η αρχαιολογική σκαπάνη.
Αρχικά, ανακάλυψαν μια μεγάλη τραπεζοειδή νεολιθική τάφρο, στο νότιο τμήμα της οποίας υπήρχε μια πέτρινη πλάκα κοντά σε ένα οβάλ λάκκο διαστάσεων περίπου 60 εκατοστών και 100 εκατοστών. Αρχικά, οι αρχαιολόγοι νόμιζαν ότι είχαν σκοντάψει πάνω σε έναν τάφο, αλλά μόλις άρχισαν να σκάβουν, ανακάλυψαν ένα «erdstall» ύψους 99 εκατοστών, μια υπόγεια σήραγγα δηλαδή. Υπάρχουν χιλιάδες τέτοιες υπόγειες στοές από την εποχή του Μεσαίωνα, σε όλη την Ευρώπη, γεγονός που φανερώνει μια «εκπληκτικά ομοιόμορφη» και ευρέως διαδεδομένη πρακτική. Η χρησιμότητα των στοών παραμένει ασαφής, καθώς αυτά τα στενά, άδεια περάσματα συνήθως δεν περιέχουν στοιχεία που να υποδεικνύουν τον σκοπό τους.
Ένα παράξενο υπόγειο κρησφύγετο
Οι πρώτες αναφορές των στοών περιέχονται στα φορολογικά αρχεία του Άσπαρν της Αυστρίας το 1449. Εκεί τα erdstall περιγράφονται ως κάτι από ταινία, με τους ανθρώπους του Μεσαίωνα να μετακινούνται σε αυτούς τους θαλάμους κάτω από ένα σκαλιστό σκαλί και μέσα από μια μικρή κόγχη τοίχου, κρατώντας δάδες. Ωστόσο, οι αρχαιολόγοι που βρέθηκαν σε αυτό το πέρασμα δεν μπορούν να εξηγήσουν την ύπαρξη αντικειμένων όπως ένα σιδερένιο πέταλο, ένας σκελετός αλεπούς και οστά θηλαστικών. Στο χαμηλότερο επίπεδο, σύμφωνα με το Archaeology News, βρήκαν στοιχεία «μιας χαμηλής έντασης φωτιάς». Πέτρες στοιβαγμένες η μία πάνω στην άλλη στο στενότερο σημείο της εισόδου υποδηλώνουν ότι η πρόσβαση στη σήραγγα είχε αποκλειστεί σκόπιμα. Τα υλικά που βρέθηκαν υποδηλώνουν ότι η σήραγγα χρονολογείται μεταξύ του 10ου και του 13ου αιώνα. Αλλά γιατί υπάρχει αυτό το «μυστικό πέρασμα» κάτω από μια νεολιθική τοποθεσία; Γιατί κάποιος να σκάψει ένα τόσο παράξενο υπόγειο κρησφύγετο;
Ο Μεσαίωνας ξαναχτυπά: παράξενος και λατρευτικός
Αυτά τα ερωτήματα οδήγησαν τους αρχαιολόγους να διατυπώσουν τη θεωρία ότι αυτές οι υπόγειες σήραγγες χτίστηκαν για να προσφέρουν προστασία. Ή, οι μεσαιωνικοί άνθρωποι υπέθεταν ότι αυτός ο χώρος ήταν ένας αρχαίος παγανιστικός τάφος, προσδίδοντας σε αυτόν φόβο και δέος, μετατρέποντάς τον έτσι σε μια τοποθεσία όπου μπορεί να λάμβανε χώρα ακόμη και παράνομη δραστηριότητα. Ήταν όντως ένας χώρος λατρευτικών τελετουργιών;
Χιλιάδες από αυτούς τους τάφους έχουν βρεθεί και παρουσιάζουν την ίδια διάταξη – μέτριο μέγεθος και σπάνια μεγαλύτερο από 50 μέτρα σε μήκος. Και δεδομένης της συμπαγούς κατασκευής του, μόνο κάποιος με μικρόσωμη σωματική διάπλαση θα μπορούσε να μετακινείται στο πέρασμα σκύβοντας ή περπατώντας πλαγιώς. Ορισμένες από αυτές τις σήραγγες έχουν πολύπλοκη δομή, με «αρκετά συνδεδεμένα επίπεδα που οδηγούν σε τερματικούς θαλάμους», και με «παράλληλα εισερχόμενα και εξερχόμενα περάσματα».
Και ένα ακόμη πιο περίπλοκο χαρακτηριστικό: ένα «Schlupf» ή ένα ακόμη στενότερο τμήμα που θα απαιτούσε σύρσιμο στο χώμα. Αν και οι αρχαιολόγοι δεν έχουν επιβεβαιώσει καμία από τις θεωρίες, ορισμένοι εικάζουν ότι ο χώρος είχε μια συμβολική λειτουργία, δηλαδή ήταν τόπος τελετουργιών μύησης ή καταφυγίων. Συνήθως, βρίσκονται στα υπόγεια παλιών αγροικιών, κοντά σε εκκλησίες, νεκροταφεία ή απομακρυσμένα δάση – συνεχίζοντας να επικαλύπτουν κάποιο συλλογικό, μυστικό σκοπό με μυστήριο, όπως αναφέρει δημοσίευμα του ιστότοπου Interesting Engineering.
