Ένα κομβικό φορτίο 1.000 τόνων ουρανίου έχει εξελιχθεί σε ζήτημα υψηλού ρίσκου για τη χούντα του Νίγηρα, τη Γαλλία και τις δυτικές υπηρεσίες ασφαλείας, καθώς παραμένει «εγκλωβισμένο» σε στρατιωτική βάση που δέχθηκε επίθεση από τζιχαντιστές του ISIS. Το φορτίο, σε μορφή yellowcake, μεταφέρθηκε από τα ορυχεία της Αρλίτ στο Νιαμέι μετά το πραξικόπημα του 2023 και την εθνικοποίηση των περιουσιακών στοιχείων της γαλλικής Orano, σε μια κίνηση που το Παρίσι θεωρεί de facto αρπαγή περιουσίας και επιχειρεί να μπλοκάρει νομικά σε διεθνές επίπεδο.
Η στρατιωτική ηγεσία του Νίγηρα, με άδεια κρατικά ταμεία και σε διαρκή άμυνα απέναντι σε επιθέσεις του ISIS και της αλ Κάιντα στη Δύση της χώρας, αναζητά απεγνωσμένα αγοραστή για το ουράνιο, το οποίο αποτιμάται περίπου στα 240 εκατ. δολάρια. Ο υπουργός Ορυχείων, συνταγματάρχης Ουσμάν Αμπάρτσι, δηλώνει ότι «μπορούμε να πουλήσουμε σε όποιον θέλουμε», αναφέροντας συνομιλίες με τη Ρωσία, την Κίνα, τις ΗΠΑ αλλά και εταιρία με έδρα τα ΗΑΕ, ενώ αναλυτές προειδοποιούν πως μόνο ένα «παρία κράτος» θα ρισκάρει αγορά φορτίου που η Orano διεκδικεί δικαστικά.
Ουράνιο, ISIS και κενό ασφαλείας
Την ήδη περίπλοκη εξίσωση γύρω από το ουράνιο επιβαρύνει η επιδείνωση της ασφάλειας: επίθεση του ISIS στα τέλη Ιανουαρίου στο διεθνές αεροδρόμιο του Νιαμέι και την παρακείμενη στρατιωτική βάση –όπου αποθηκεύεται το φορτίο– εξέθεσε τις αδυναμίες της χούντας που είχε υποσχεθεί σταθεροποίηση. Παρότι η οργάνωση ισχυρίστηκε ότι στόχευε κυρίως drones και πως η επιχείρηση είχε σχεδιαστεί πριν από τη μεταφορά του ουρανίου, δυτικοί αξιωματούχοι και ειδικοί επισημαίνουν ότι η δημοσιότητα γύρω από το φορτίο το καθιστά ιδανικό «σύμβολο» προπαγάνδας για μελλοντικές επιθέσεις.
Το ουράνιο βρίσκεται θεωρητικά υπό αυστηρή φύλαξη, όμως ειδικοί όπως ο Ουλφ Λέσινγκ υπογραμμίζουν ότι δεν πρόκειται για «βιώσιμη» κατάσταση όσο η βία εξαπλώνεται προς την πρωτεύουσα. Αναλυτές του Διεθνούς Κέντρου Μελετών Συγκρούσεων στη Βόννη προειδοποιούν ότι ακόμη κι αν βρεθεί αγοραστής, η έξοδος του φορτίου από μια χώρα αποκλεισμένη προς το Μπενίν και αναγκασμένη να χρησιμοποιεί τον επικίνδυνο χερσαίο διάδρομο μέσω Μπουρκίνα Φάσο και Τόγκο, θα απαιτούσε βαριά ένοπλη –πιθανότατα ρωσική– συνοδεία, με απρόβλεπτο κόστος σε ασφάλεια και πολιτικές ισορροπίες.
Το ουράνιο ως γεωπολιτικό όπλο
Η διαμάχη για το ουράνιο έχει μετατραπεί σε προέκταση της αντιπαράθεσης Δύσης–Ρωσίας και της νέας «αντικολωνιακής» ρητορικής στο Σαχέλ. Η Γαλλία έχει καλέσει ανοικτά τη χούντα να μην προχωρήσει σε μεταβίβαση του φορτίου, ενώ διεθνές διαιτητικό όργανο έχει διατάξει τον Νίγηρα να μην το πουλήσει ή μεταφέρει, με την Orano να απειλεί με οποιοδήποτε νομικό μέσο και κατά τρίτων που θα εμπλακούν στη συναλλαγή σύμφωνα με τους Financial Times.
Την ίδια ώρα, το παρελθόν του Νίγηρα ως επίμαχης πηγής «κιτρινοπυρήνα» επανέρχεται: από τα πλαστά έγγραφα περί αγοράς ουρανίου από το Ιράκ πριν την εισβολή του 2003, μέχρι τις αναφορές ότι το Ιράν διερεύνησε το 2024 αγορά αποθεμάτων, προτού αμερικανικές προειδοποιήσεις φρενάρουν την προσέγγιση. Αν και ειδικοί τονίζουν ότι η κατασκευή πυρηνικού όπλου στο Σαχέλ είναι πρακτικά αδύνατη χωρίς εξαιρετικά εξελιγμένες υποδομές εμπλουτισμού, το αφήγημα «ουράνιο συν ISIS» αρκεί για να εγείρει φόβους, να πυροδοτεί σενάρια και να δικαιολογεί νέες πιέσεις και παρεμβάσεις.
