Κατά τη διάρκεια μιας δίκης-ορόσημο για τον εθισμό στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, που διεξήχθη την Τετάρτη, ο διευθύνων σύμβουλος της Meta, Μαρκ Ζούκερμπεργκ, δέχτηκε ερωτήσεις σχετικά με το αν εμφανίζεται «ρομποτικός», αλλά και για το αν οι πλατφόρμες της εταιρείας του έχουν σχεδιαστεί, ώστε να είναι σκόπιμα εθιστικές. Η κατάθεσή του εντάσσεται στο πλαίσιο αγωγής που έχει καταθέσει ενάγουσα με τα αρχικά KGM, η οποία υποστηρίζει ότι η πρώιμη έκθεσή της στα social media οδήγησε σε εθισμό και επιδείνωσε την κατάθλιψη και τις αυτοκτονικές σκέψεις της.
Η KGM, σήμερα 20 ετών, κατέθεσε την αγωγή το 2023, στρεφόμενη κατά της Meta Platforms, υποστηρίζοντας ότι η χρήση πλατφορμών όπως το Facebook και το Instagram είχε σοβαρές επιπτώσεις στην ψυχική της υγεία. Ο Ζούκερμπεργκ δήλωσε ότι εξακολουθεί να συμφωνεί με παλαιότερη δημόσια τοποθέτησή του, σύμφωνα με την οποία το υπάρχον επιστημονικό σώμα ερευνών δεν έχει αποδείξει ότι τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης προκαλούν βλάβες στην ψυχική υγεία.
Κατά τη διάρκεια της εξέτασης από τον δικηγόρο της KGM, Μαρκ Λέινιερ, ο Ζούκερμπεργκ απάντησε σε σειρά ερωτήσεων, με τον συνήγορο να χαρακτηρίζει τις απαντήσεις του «εκπαιδευμένες για τα μέσα». Ο Λέινιερ αναφέρθηκε σε εσωτερικό έγγραφο που αφορούσε σχόλια για τον τόνο της φωνής του Ζούκερμπεργκ στα προσωπικά του social media, στο οποίο του ζητείται να εμφανίζεται «αυθεντικός, άμεσος, ανθρώπινος, διορατικός και αληθινός», αποφεύγοντας να φαίνεται «ψεύτικος, ρομποτικός, εταιρικός ή επιτηδευμένος».
Ο διευθύνων σύμβουλος της Meta αντέδρασε, απορρίπτοντας την ιδέα ότι έχει εκπαιδευτεί συστηματικά για το πώς να απαντά ή να παρουσιάζεται, λέγοντας ότι όσοι έδωσαν τις σχετικές συμβουλές «απλώς παρείχαν ανατροφοδότηση». Πρόσθεσε μάλιστα ότι είναι «ευρέως γνωστός» για το ότι δεν είναι καλός σε τέτοιου είδους εμφανίσεις, παραπέμποντας σε παλαιότερες δημόσιες εμφανίσεις όπου είχε χαρακτηριστεί αμήχανος και είχε δεχθεί χλευασμό για την εμφάνιση ή τον τρόπο ομιλίας του.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτέλεσε ζωντανή συνέντευξη το 2010 με τους δημοσιογράφους τεχνολογίας Κάρα Σουίσερ και Γουόλτ Μόσμπεργκ, στο όγδοο συνέδριο D: All Things Digital, όπου ο Ζούκερμπεργκ ίδρωνε τόσο έντονα, ώστε η Σουίσερ τον ρώτησε αν θέλει να βγάλει το φούτερ του. Αν και αρχικά απάντησε ότι «ποτέ δεν βγάζει το hoodie», τελικά το έβγαλε μετά από λίγο. Αντίστοιχα, το 2017, σε ένα Facebook Live από την αυλή του σπιτιού του, μιλούσε επανειλημμένα για «κάπνισμα κρεάτων» και σάλτσα μπάρμπεκιου Sweet Baby Ray’s, με το βίντεο να γίνεται αντικείμενο εκτεταμένης χλεύης και να μετατρέπεται σε memes.
Πέρα από το ζήτημα της επικοινωνιακής εικόνας, οι ερωτήσεις του Λέινιερ επικεντρώθηκαν κυρίως στον εθισμό στα social media. Όταν ρωτήθηκε αν οι άνθρωποι τείνουν να χρησιμοποιούν περισσότερο κάτι όταν αυτό είναι εθιστικό, ο Ζούκερμπεργκ απάντησε ότι «δεν είναι σίγουρος τι να πει» και ότι «δεν πιστεύει πως αυτό ισχύει εδώ». Ο δικηγόρος παρουσίασε τρεις επιλογές για το πώς μπορούν να αντιμετωπίζονται τα ευάλωτα άτομα: βοήθεια, αδιαφορία ή εκμετάλλευση. Ο Ζούκερμπεργκ συμφώνησε ότι η τελευταία επιλογή δεν συνάδει με μια λογική εταιρεία, δηλώνοντας ότι μια υπεύθυνη επιχείρηση οφείλει να βοηθά τους χρήστες της.
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε και σε παλαιότερη κατάθεση του Ζούκερμπεργκ στο Κογκρέσο, όπου είχε δηλώσει ότι οι εργαζόμενοι του Instagram δεν έχουν στόχους αύξησης του χρόνου χρήσης. Ο Λέινιερ παρουσίασε εσωτερικά έγγραφα που φαίνεται να αντικρούουν αυτή τη θέση. Ο επικεφαλής της Meta απάντησε ότι στο παρελθόν υπήρχαν τέτοιοι στόχοι, ωστόσο η εταιρεία συνειδητά απομακρύνθηκε από αυτούς, εστιάζοντας στη χρησιμότητα, εκφράζοντας την άποψη ότι «αν κάτι είναι πολύτιμο, οι άνθρωποι θα το χρησιμοποιούν περισσότερο επειδή τους είναι χρήσιμο».
Η ακροαματική διαδικασία περιλάμβανε εκτενή συζήτηση για τις πολιτικές επαλήθευσης ηλικίας του Instagram. Ο Ζούκερμπεργκ δήλωσε ότι δεν κατανοεί γιατί το ζήτημα θεωρείται τόσο περίπλοκο, επαναλαμβάνοντας ότι η πολιτική της εταιρείας απαγορεύει τη χρήση σε άτομα κάτω των 13 ετών και ότι καταβάλλονται προσπάθειες εντοπισμού χρηστών που δηλώνουν ψευδή ηλικία. Καθ’ όλη τη διάρκεια της κατάθεσης, επανέλαβε ότι διαφωνεί με τον τρόπο που ο Λέινιερ «χαρακτηρίζει» τόσο τις ερωτήσεις όσο και τις απαντήσεις του.
Ο Ζούκερμπεργκ ερωτήθηκε επίσης για τις πολιτικές σχετικά με τα φίλτρα αισθητικής ομορφιάς στο Instagram. Δήλωσε ότι δεν πιστεύει πως υπάρχουν επαρκή στοιχεία που να αποδεικνύουν βλάβη από τη χρήση τους και τόνισε ότι θέτει «υψηλό όριο» πριν περιορίσει εργαλεία που επηρεάζουν την έκφραση των χρηστών. Ο Λέινιερ αντέτεινε ότι και οι 18 εξωτερικοί ειδικοί που συμβουλεύτηκε η Meta εξέφρασαν ανησυχίες για τις επιπτώσεις των φίλτρων.
Η κατάθεση του Ζούκερμπεργκ προκάλεσε έντονες αντιδράσεις από οργανώσεις υπεράσπισης των παιδιών. Ο Τζος Γκόλιν, εκτελεστικός διευθυντής της Fairplay, δήλωσε ότι ο επικεφαλής της Meta απέδειξε για ακόμα μία φορά ότι δεν μπορεί να θεωρηθεί αξιόπιστος, ιδίως σε ζητήματα ασφάλειας των παιδιών. Όπως ανέφερε, παρά την κατάθεσή του ότι η εταιρεία δεν επιδιώκει την αύξηση του χρόνου χρήσης στο Instagram, είναι γνωστό ότι στελέχη της Meta εμπόδισαν την κατάργηση λειτουργιών όπως οι ορατοί αριθμοί «likes» και τα φίλτρα πλαστικής χειρουργικής, τα οποία χαρακτήρισε εγγενώς εθιστικά.
Ο Ζούκερμπεργκ έχει καταθέσει και σε άλλες δίκες, καθώς και ενώπιον του Κογκρέσου για ζητήματα ασφάλειας των νέων στις πλατφόρμες της Meta. Κατά την κατάθεσή του το 2024, ζήτησε συγγνώμη από οικογένειες που επλήγησαν από τραγωδίες τις οποίες απέδωσαν στα social media, δηλώνοντας «λυπάμαι για όσα έχετε περάσει», χωρίς ωστόσο να αναλάβει άμεση ευθύνη. Η παρούσα δίκη αποτελεί την πρώτη φορά που βρίσκεται ενώπιον ενόρκων, με γονείς που έχουν χάσει παιδιά να παρακολουθούν και πάλι από το ακροατήριο.
Η υπόθεση αυτή, μαζί με δύο ακόμη, έχει επιλεγεί ως «bellwether trial», γεγονός που σημαίνει ότι η έκβασή της ενδέχεται να επηρεάσει χιλιάδες παρόμοιες αγωγές κατά εταιρειών κοινωνικής δικτύωσης. Η αγωγή της KGM έχει κατατεθεί και κατά άλλων πλατφορμών, με τη Meta Platforms και το YouTube της Google να παραμένουν οι δύο εναπομείναντες εναγόμενοι, καθώς το TikTok και το Snap έχουν ήδη καταλήξει σε συμβιβασμό.
Στην εναρκτήρια αγόρευσή του, ο δικηγόρος της Meta, Πολ Σμιντ, ανέφερε ότι η εταιρεία δεν αμφισβητεί πως η KGM αντιμετώπισε προβλήματα ψυχικής υγείας, αλλά διαφωνεί με το ότι το Instagram αποτέλεσε ουσιώδη παράγοντα σε αυτά. Παρέπεμψε σε ιατρικά αρχεία που καταδεικνύουν ένα ταραχώδες οικογενειακό περιβάλλον, ενώ τόσο ο ίδιος όσο και δικηγόρος του YouTube υποστήριξαν ότι η ενάγουσα στράφηκε στις πλατφόρμες ως μηχανισμό αντιμετώπισης ή διαφυγής από τις δυσκολίες της ψυχικής της υγείας.
