Παγκόσμια αναστάτωση προκάλεσε η δήλωση του Λευκού Οίκου ότι ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, μελετά «φάσμα επιλογών» προκειμένου η χώρα του να αποκτήσει τη Γροιλανδία, συμπεριλαμβανομένης της «χρήσης του στρατού».

Μπορεί ο επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας, Μάρκο Ρούμπιο, να υποβάθμισε το ενδεχόμενο στρατιωτικής δράσης, δηλώνοντας ότι οι ΗΠΑ επιδιώκουν να αγοράσουν τη Γροιλανδία και ότι πρόσφατες δηλώσεις για την τεράστια νήσο, αυτόνομη περιοχή της Δανίας, δεν πρέπει να ερμηνευτούν ως αναγγελία στρατιωτικής επέμβασης, ωστόσο η αμερικανική κυβέρνηση τελευταία κλιμακώνει τη ρητορική της όσον αφορά τη Γροιλανδία.

Η εφημερίδα New York Times, σε δημοσίευμά της, ανέφερε πως ο Αμερικανός πρόεδρος ζήτησε από τους συνεργάτες του να του παρουσιάσουν επικαιροποιημένο σχέδιο για την απόκτηση της Γροιλανδίας.

Ο Ρεπουμπλικάνος είχε διατυπώσει την ιδέα ήδη κατά την πρώτη του θητεία στο αξίωμα (2017-2021).

Σύμφωνα με το Politico, ο Τραμπ μπορεί να κατακτήσει τη Γροιλανδία με 4 εύκολα βήματα. Και το ανησυχητικό για τους Ευρωπαίους είναι ότι η στρατηγική μοιάζει πολύ με το επεκτατικό σχέδιο του Βλαντίμιρ Πούτιν, σχολιάζει.

Το Politico μίλησε με αξιωματούχους της ΕΕ, μέλη του ΝΑΤΟ, εμπειρογνώμονες σε θέματα άμυνας και διπλωμάτες για να εξετάσει πώς θα μπορούσε να εξελιχθεί η κατάληψη από τις ΗΠΑ του πλούσιου σε ορυκτά και στρατηγικά σημαντικού νησιού της Αρκτικής.

«Θα μπορούσαν να είναι πέντε ελικόπτερα… δεν θα χρειαζόταν πολλές στρατιωτικές δυνάμεις», είπε ένας Δανός πολιτικός που ζήτησε να παραμείνει ανώνυμος για να μιλήσει ελεύθερα. «Δεν θα μπορούσαν να κάνουν τίποτα οι Γροιλανδοί».

Βήμα 1: Εκστρατεία για την ενίσχυση του κινήματος ανεξαρτησίας της Γροιλανδίας

Σχεδόν αμέσως μετά την ανάληψη των καθηκόντων του, η κυβέρνηση Τραμπ άρχισε να μιλάει για την ανεξαρτησία της Γροιλανδίας, ενός ημιαυτόνομου εδάφους του Βασιλείου της Δανίας. Μια απελευθερωμένη Γροιλανδία θα μπορούσε να υπογράψει συμφωνίες με τις ΗΠΑ, ενώ υπό το status quo χρειάζεται την έγκριση της Κοπεγχάγης.

Για να αποκτήσουν ανεξαρτησία, οι Γροιλανδοί θα πρέπει να ψηφίσουν σε δημοψήφισμα και στη συνέχεια να διαπραγματευτούν μια συμφωνία που θα πρέπει να εγκριθεί τόσο από το Νουούκ όσο και από την Κοπεγχάγη. Σε δημοσκόπηση του 2025, το 56% των Γροιλανδών δήλωσε ότι θα ψήφιζε υπέρ της ανεξαρτησίας, ενώ το 28% είπε ότι θα ψήφιζε κατά.

Αμερικανοί με δεσμούς με τον Τραμπ έχουν πραγματοποιήσει μυστικές επιχειρήσεις επιρροής στη Γροιλανδία, σύμφωνα με δημοσιεύματα δανικών μέσων ενημέρωσης, με τη δανική υπηρεσία ασφάλειας και πληροφοριών PET να προειδοποιεί ότι η περιοχή «αποτελεί στόχο εκστρατειών επιρροής διαφόρων ειδών».

Ο Φέλιξ Κάρτε, ειδικός στην ψηφιακή πολιτική που έχει συμβουλεύσει θεσμούς και κυβερνήσεις της ΕΕ, επισήμανε τις τακτικές της Μόσχας για τον επηρεασμό πολιτικών εξελίξεων σε χώρες όπως η Μολδαβία, η Ρουμανία και η Ουκρανία.

«Η Ρωσία συνδυάζει offline και online τακτικές», είπε. «Στο έδαφος, συνεργάζεται με ευθυγραμμισμένους παράγοντες όπως εξτρεμιστικά κόμματα, δίκτυα της διασποράς ή φιλορωσικούς ολιγάρχες, και έχει αναφερθεί ότι πληρώνει ανθρώπους για να συμμετέχουν σε αντιευρωπαϊκές ή αντιαμερικανικές διαδηλώσεις.

Ταυτόχρονα, δημιουργεί μεγάλα δίκτυα ψεύτικων λογαριασμών και ψευδο-μέσων ενημέρωσης για να ενισχύει αυτές τις δραστηριότητες στο διαδίκτυο και να προωθεί επιλεγμένους υποψηφίους ή θέσεις. Ο στόχος συχνά δεν είναι να πειστούν οι ψηφοφόροι ότι μια φιλορωσική επιλογή είναι καλύτερη, αλλά να φαίνεται μεγαλύτερη, πιο θορυβώδης και πιο δημοφιλής απ’ ό,τι είναι στην πραγματικότητα, δημιουργώντας ένα αίσθημα αναπόφευκτου».

Όσον αφορά τη Γροιλανδία, οι ΗΠΑ φαίνεται να εφαρμόζουν τουλάχιστον ορισμένες από αυτές τις μεθόδους.

Ο Στίβεν Μίλερ, αναπληρωτής προσωπάρχης του Τραμπ, δήλωσε τη Δευτέρα ότι «κανείς δεν πρόκειται να πολεμήσει στρατιωτικά τις ΗΠΑ για το μέλλον της Γροιλανδίας».

Τον περασμένο μήνα, ο Τραμπ δημιούργησε τη θέση του ειδικού απεσταλμένου στη Γροιλανδία και διόρισε σε αυτήν τον κυβερνήτη της Λουιζιάνα, Τζεφ Λάντρι. Δήλωσε ότι στόχος του ήταν να «κάνει τη Γροιλανδία μέρος των ΗΠΑ».

Στο μεταξύ, ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ Τζέι Ντι Βανς, κατά την επίσκεψή του στην περιοχή τον Μάρτιο, είπε ότι «ο λαός της Γροιλανδίας θα έχει αυτοδιάθεση». «Ελπίζουμε ότι θα επιλέξουν να συνεργαστούν με τις ΗΠΑ, γιατί είμαστε το μόνο έθνος στη Γη που θα σεβαστεί την κυριαρχία και την ασφάλειά τους», πρόσθεσε.

Βήμα 2: Προσφορά μιας ελκυστικής συμφωνίας στη Γροιλανδία

Υποθέτοντας ότι οι προσπάθειες για επίσπευση του δημοψηφίσματος ανεξαρτησίας της Γροιλανδίας αποδώσουν και οι κάτοικοι της περιοχής ψηφίσουν υπέρ της αποχώρησης από τη Δανία, το επόμενο βήμα θα ήταν να τεθεί υπό αμερικανική επιρροή.

Ένας προφανής τρόπος θα ήταν η ενσωμάτωση της Γροιλανδίας στις ΗΠΑ ως ακόμη μία πολιτεία – μια ιδέα με την οποία άνθρωποι κοντά στον πρόεδρο έχουν επανειλημμένα «φλερτάρει». Η πρωθυπουργός της Δανίας, Μέτε Φρεντέρικσεν, αναγκάστηκε τη Δευτέρα να δηλώσει ότι «οι ΗΠΑ δεν έχουν κανένα δικαίωμα να προσαρτήσουν» τη Γροιλανδία, αφού η Κέιτι Μίλερ – σύζυγος του Στίβεν Μίλερ – ανάρτησε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έναν χάρτη της περιοχής καλυμμένο με την αμερικανική σημαία και τη λέξη «ΣΥΝΤΟΜΑ».

Μια άμεση αντικατάσταση της Δανίας από τις ΗΠΑ φαίνεται σε μεγάλο βαθμό μη αποδεκτή από τον πληθυσμό. Η ίδια δημοσκόπηση έδειξε ότι το 85% των Γροιλανδών αντιτίθεται στο να γίνει η περιοχή μέρος των ΗΠΑ, και ακόμη και φιλοτραμπικά μέλη του κινήματος ανεξαρτησίας δεν είναι θετικά στην ιδέα.

Υπάρχουν όμως και άλλες επιλογές.

Από τον περασμένο Μάιο κυκλοφορούν αναφορές ότι η κυβέρνηση Τραμπ θέλει η Γροιλανδία να υπογράψει μια Συμφωνία Ελεύθερης Σύνδεσης (Compact of Free Association – COFA), παρόμοια με αυτές που έχει με τη Μικρονησία, τα Νησιά Μάρσαλ και το Παλάου. Βάσει αυτών των συμφωνιών, οι ΗΠΑ παρέχουν βασικές υπηρεσίες, προστασία και ελεύθερο εμπόριο, με αντάλλαγμα την απρόσκοπτη λειτουργία του στρατού τους στα εδάφη αυτών των χωρών. Η ιδέα επανεμφανίστηκε αυτή την εβδομάδα.

Ο Κούνο Φένκερ, βουλευτής της αντιπολίτευσης υπέρ της ανεξαρτησίας, ο οποίος παρευρέθηκε στην ορκωμοσία του Τραμπ και συναντήθηκε πέρυσι με τον Ρεπουμπλικανό βουλευτή, Άντι Όγκλς, είπε ότι προσπαθεί να «εξηγήσει [στους Αμερικανούς] ότι δεν θέλουμε να είμαστε σαν το Πουέρτο Ρίκο ή οποιοδήποτε άλλο έδαφος των ΗΠΑ. Αλλά μια Συμφωνία Ελεύθερης Σύνδεσης, διμερείς συμφωνίες ή ακόμη και άλλες ευκαιρίες που ίσως δεν μπορώ να φανταστώ — ας έρθουν στο τραπέζι και οι Γροιλανδοί θα αποφασίσουν με δημοψήφισμα».

Σε σύγκριση με τη συμφωνία του Νουούκ με την Κοπεγχάγη, «τα πράγματα μπορούν μόνο να βελτιωθούν», είπε.

Αναφερόμενος στον ισχυρισμό του Τραμπ ότι οι ΗΠΑ «χρειάζονται» τη Γροιλανδία, ο Φένκερ πρόσθεσε: «Η Δανία δεν είπε ποτέ ότι “χρειαζόταν” τη Γροιλανδία. Η Δανία έχει πει ότι η Γροιλανδία είναι ένα έξοδο και ότι θα μας άφηνε αν γινόμασταν ανεξάρτητοι. Οπότε νομίζω ότι είναι μια πολύ πιο θετική δήλωση απ’ ό,τι έχουμε δει ποτέ από τη Δανία».

Ωστόσο, ο Τόμας Κρόσμπι, αναπληρωτής καθηγητής στρατιωτικών επιχειρήσεων στο Βασιλικό Δανικό Κολέγιο Άμυνας, προειδοποίησε ότι η Γροιλανδία δύσκολα θα βγει κερδισμένη σε μια διαπραγμάτευση με τον Τραμπ.

«Η βασική ταυτότητα του Τραμπ ως διαπραγματευτή είναι αυτή κάποιου που επιβάλλει τη θέλησή του στους ανθρώπους με τους οποίους διαπραγματεύεται και έχει ένα πολύ μακρύ ιστορικό προδοσίας όσων έχει συνάψει συμφωνίες μαζί τους, μη τήρησης δεσμεύσεων, τόσο στην ιδιωτική όσο και στη δημόσια ζωή, και εκμετάλλευσης όσων τον περιβάλλουν… Πραγματικά δεν βλέπω κανένα όφελος για τον λαό της Γροιλανδίας, πέρα από μια πολύ προσωρινή ενίσχυση της αυτοεκτίμησής του».

Και πρόσθεσε: «Θα ήταν τρέλα να συμφωνήσει κανείς σε κάτι με την ελπίδα ότι ίσως προκύψει μια συμφωνία αργότερα. Δηλαδή, αν παραχωρήσεις το έδαφός σου με την ελπίδα ότι ίσως πάρεις μια συμφωνία μετά — αυτό θα ήταν πραγματικά απερίσκεπτο».

Βήμα 3: Να μπει η Ευρώπη στο παιχνίδι

Η Ευρώπη, και ιδιαίτερα οι σύμμαχοι της Δανίας στην ΕΕ, θα αντιδρούσαν έντονα σε οποιαδήποτε προσπάθεια αποκοπής της Γροιλανδίας από την Κοπεγχάγη. Όμως η αμερικανική κυβέρνηση έχει ένα δυνατό χαρτί σε αυτό το μέτωπο: την Ουκρανία.

Καθώς οι ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις επιταχύνονται, το Κίεβο έχει δηλώσει ότι οποιαδήποτε συμφωνία με τον Πούτιν πρέπει να συνοδεύεται από σοβαρές, μακροπρόθεσμες εγγυήσεις ασφάλειας από τις ΗΠΑ.

Οι Αμερικανοί έχουν διστάσει σε αυτό το θέμα και, σε κάθε περίπτωση, το Κίεβο παραμένει σκεπτικό, δεδομένου ότι οι εγγυήσεις ασφάλειας που έχει λάβει στο παρελθόν τόσο από τη Ρωσία όσο και από τη Δύση αποδείχθηκαν κενές περιεχομένου.

Ένα πιθανό σενάριο που ανέφερε ένας διπλωμάτης της ΕΕ θα ήταν μια συμφωνία «ασφάλεια έναντι ασφάλειας», βάσει της οποίας η Ευρώπη θα λάμβανε πιο σταθερές διαβεβαιώσεις από την κυβέρνηση Τραμπ για την Ουκρανία, με αντάλλαγμα έναν διευρυμένο ρόλο των ΗΠΑ στη Γροιλανδία.

Παρότι αυτό θα ήταν ένα πικρό χάπι, ίσως να ήταν καλύτερο από την εναλλακτική: την ενόχληση του Τραμπ, ο οποίος θα μπορούσε να απαντήσει με κυρώσεις, αποχώρηση από τις ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις ή ακόμη και με το να στηρίξει τον Πούτιν στις συνομιλίες με την Ουκρανία.

Βήμα 4: Στρατιωτική εισβολή

Ilulissat, Γροιλανδία

Αλλά τι θα γινόταν αν η Γροιλανδία – ή η Δανία, της οποίας τη συγκατάθεση χρειάζεται το Νουούκ για να αποσχιστεί – έλεγε όχι στον Τραμπ;

Μια στρατιωτική κατάληψη από τις ΗΠΑ θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί χωρίς ιδιαίτερη δυσκολία.

Ο Κρόσμπι δήλωσε ότι οι διαμορφωτές στρατηγικής του Τραμπ πιθανότατα του παρουσιάζουν διάφορες επιλογές.

«Η πιο ανησυχητική θα ήταν μια στρατηγική τύπου τετελεσμένου γεγονότος, την οποία βλέπουμε συχνά και συζητάμε πολύ στους στρατιωτικούς κύκλους, και η οποία θα συνίστατο απλώς στην αρπαγή της γης, με τον ίδιο τρόπο που ο Πούτιν προσπάθησε να καταλάβει ουκρανικά εδάφη. Θα μπορούσε απλώς να στείλει στρατεύματα στη χώρα και να πει ότι πλέον είναι αμερικανική… Ο αμερικανικός στρατός είναι σε θέση να αποβιβάσει οποιονδήποτε αριθμό δυνάμεων στη Γροιλανδία, είτε αεροπορικώς είτε δια θαλάσσης, και στη συνέχεια να ισχυριστεί ότι πρόκειται για αμερικανικό έδαφος».

Σύμφωνα με τη Λιν Μόρτενσγκααρντ, ερευνήτρια στο Δανικό Ινστιτούτο Διεθνών Σπουδών και ειδικό σε θέματα ασφάλειας της Γροιλανδίας, η Ουάσινγκτον διαθέτει επίσης περίπου 500 στρατιωτικούς, συμπεριλαμβανομένων τοπικών εργολάβων, στη βόρεια διαστημική βάση Πιτουφίκ, καθώς και λιγότερους από 10 υπαλλήλους προξενείου στο Νουούκ. Σε αυτούς προστίθενται περίπου 100 άνδρες της Εθνοφρουράς από τη Νέα Υόρκη, οι οποίοι συνήθως αναπτύσσονται εποχικά κατά το αρκτικό καλοκαίρι για να υποστηρίξουν ερευνητικές αποστολές.

Η Γροιλανδία, εντωμεταξύ, διαθέτει ελάχιστες άμυνες. Δεν έχει στρατό εδάφους, είπε η Μόρτενσγκααρντ, ενώ η Κοινή Διοίκηση Αρκτικής της Δανίας στην πρωτεύουσα περιλαμβάνει ελάχιστα και ξεπερασμένα στρατιωτικά μέσα, που περιορίζονται κυρίως σε τέσσερα πλοία επιθεώρησης και του ναυτικού, μια περίπολο με έλκηθρα σκύλων, αρκετά ελικόπτερα και ένα αεροσκάφος θαλάσσιας περιπολίας.

Ως αποτέλεσμα, αν ο Τραμπ κινητοποιήσει την αμερικανική παρουσία στο έδαφος – ή μεταφέρει ειδικές δυνάμεις αεροπορικώς – οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να καταλάβουν τον έλεγχο του Νουούκ «μέσα σε μισή ώρα ή και λιγότερο», επισήμανε η Μόρτενσγκααρντ.

«Ο Τραμπ λέει πράγματα και μετά τα κάνει», δήλωσε η Δανή ευρωβουλευτής, Στίνε Μπόσε. «Αν ήσουν ένας από τους 60.000 ανθρώπους στη Γροιλανδία, θα ήσουν πολύ ανήσυχος».

Οποιαδήποτε εισβολή δεν θα είχε «καμία νομική βάση» βάσει του αμερικανικού και του διεθνούς δικαίου, δήλωσε ο Ρομέν Σιφάρ, επικεφαλής του Ινστιτούτου Αρκτικής με έδρα την Ουάσινγκτον. Οποιαδήποτε κατοχή πέραν των 60 ημερών θα απαιτούσε επίσης έγκριση από το Κογκρέσο των ΗΠΑ. Παράλληλα, μια εισβολή θα «σήμαινε το τέλος του ΝΑΤΟ», είπε, και οι «ΗΠΑ θα… πυροβολούσαν τα πόδια τους και θα αποχαιρετούσαν μια συμμαχία που βοήθησαν να δημιουργηθεί».

Πέρα από αυτό, «η απώλεια εμπιστοσύνης από βασικούς συμμάχους… θα μπορούσε να οδηγήσει σε μείωση της προθυμίας τους να μοιράζονται πληροφορίες με τις ΗΠΑ ή σε περιορισμό της πρόσβασης σε βάσεις σε όλη την Ευρώπη», δήλωσε ο Μπεν Χότζες, πρώην διοικητής των αμερικανικών δυνάμεων στην Ευρώπη. «Και τα δύο θα ήταν εξαιρετικά επιζήμια για την ασφάλεια της Αμερικής».

Το ΝΑΤΟ θα έμενε ανίκανο να αντιδράσει, δεδομένου ότι η στρατιωτική δράση πρέπει να εγκριθεί ομόφωνα και οι ΗΠΑ είναι το βασικό μέλος της συμμαχίας. Ωστόσο, οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι θα μπορούσαν να αναπτύξουν στρατεύματα στη Γροιλανδία μέσω άλλων σχημάτων, όπως η Κοινή Εκστρατευτική Δύναμη Ηνωμένου Βασιλείου–Σκανδιναβίας ή το πενταμερές σχήμα Σκανδιναβικής Αμυντικής Συνεργασίας, σύμφωνα με τον Εντ Άρνολντ, ανώτερο ερευνητή στο Royal United Services Institute.

Προς το παρόν, πάντως, οι σύμμαχοι του ΝΑΤΟ παραμένουν ψύχραιμοι σχετικά με το ενδεχόμενο επίθεσης. «Απέχουμε ακόμη πολύ από αυτό το σενάριο», δήλωσε ένας ανώτερος διπλωμάτης της συμμαχίας. «Μπορεί να υπάρξουν σκληρές διαπραγματεύσεις, αλλά δεν νομίζω ότι βρισκόμαστε κοντά σε κάποια εχθρική κατάληψη».