Η στεγαστική κρίση εξελίσσεται σε ένα από τα πιο πιεστικά κοινωνικοοικονομικά ζητήματα στην Ευρώπη – και η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις πιο ευάλωτες χώρες. Τα τελευταία χρόνια, πολλά νοικοκυριά δυσκολεύονται να βρουν κατοικία είτε για αγορά είτε για ενοικίαση, καθώς οι τιμές έχουν αυξηθεί έντονα, ιδιαίτερα σε περιοχές με υψηλή ζήτηση.
Ένας κρίσιμος παράγοντας που επιβάρυνε την εικόνα ήταν η ενίσχυση της εξωτερικής ζήτησης για ελληνικά ακίνητα. Σύμφωνα με στοιχεία που έχουν δημοσιοποιηθεί με βάση δεδομένα της Τράπεζας της Ελλάδος, οι ξένες άμεσες επενδύσεις που κατευθύνθηκαν στο real estate έφτασαν σε πολύ υψηλά επίπεδα το 2024, ασκώντας πρόσθετη πίεση στην αγορά κατοικίας.
Την ίδια στιγμή, η επιβάρυνση των νοικοκυριών από το κόστος στέγασης παραμένει ακραία. Με βάση στοιχεία της Eurostat, το 2024 οι δαπάνες στέγασης στην Ελλάδα αντιστοιχούσαν στο 35,5% του διαθέσιμου εισοδήματος – το υψηλότερο ποσοστό στην ΕΕ. Επίσης, το 28,9% του πληθυσμού ζούσε σε νοικοκυριά όπου το στεγαστικό κόστος ξεπερνούσε το 40% του διαθέσιμου εισοδήματος, ένδειξη «υπερβολικής επιβάρυνσης» που επίσης καταγράφεται ως η υψηλότερη στην Ένωση.
Μπροστά σε αυτήν την πίεση, ενδιαφέρον έχει το πώς αντιμετωπίζουν το αντίστοιχο πρόβλημα άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Η πρόσφατη μελέτη της διαΝΕΟσις για τη στέγαση στην Ελλάδα καταγράφει διαφορετικά «μοντέλα» πολιτικής, τα οποία –αν και δεν μεταφέρονται αυτούσια– δείχνουν τι εργαλεία χρησιμοποιούν κράτη με μεγαλύτερη εμπειρία στη στεγαστική παρέμβαση.
Αυστρία: η παράδοση της κοινωνικής κατοικίας. Στην Αυστρία, περίπου 1 στις 5 κατοικίες διατίθεται ως ενοικιαζόμενη κοινωνική κατοικία. Πρόκειται για ένα σύστημα που στηρίζεται σε σταθερές δομές, μακροχρόνιο σχεδιασμό και σημαντικό απόθεμα κατοικιών που λειτουργεί ως «ανάχωμα» απέναντι στις μεγάλες αυξήσεις ενοικίων.
Γαλλία: συνδυασμός κοινωνικής στέγασης και κινήτρων. Στη Γαλλία, η κοινωνική στέγαση αντιστοιχεί περίπου στο 14% του αποθέματος κατοικιών και είναι κυρίως ενοικιαζόμενη. Παράλληλα, εφαρμόζεται ένα πλέγμα εργαλείων: επιδόματα ενοικίου, άτοκα δάνεια για αγορά πρώτης κατοικίας και φορολογικά κίνητρα σε ιδιοκτήτες που προσφέρουν χαμηλότερα ενοίκια.
Ισπανία, Πορτογαλία, Ιταλία: «κυνήγι» αποθέματος και νέοι φορείς. Οι τρεις χώρες έχουν παραδοσιακά πιο περιορισμένη κοινωνική κατοικία, ωστόσο τα τελευταία χρόνια εντείνονται οι παρεμβάσεις: δημιουργούνται ή ενισχύονται δημόσιοι φορείς στέγασης, αξιοποιούνται κενά ακίνητα και ενδυναμώνονται τα επιδόματα, με στόχο να αυξηθεί η προσφορά προσιτής κατοικίας πιο γρήγορα από ό,τι επιτρέπει η αγορά από μόνη της.
Το βασικό συμπέρασμα από το ευρωπαϊκό «παζλ» είναι ότι δεν υπάρχει μία μαγική λύση. Ωστόσο, οι χώρες που καταφέρνουν να συγκρατήσουν πιο αποτελεσματικά τις πιέσεις συνήθως κάνουν κάτι κοινό: χτίζουν (ή επαναχτίζουν) στεγαστικό απόθεμα με κοινωνικό σκοπό, χρηματοδοτούν στοχευμένα τα ευάλωτα νοικοκυριά και χρησιμοποιούν κίνητρα ώστε η ιδιωτική αγορά να προσφέρει μέρος της λύσης – όχι μόνο του προβλήματος.
