Η έντονη κυκλοφορία του ιού του Δυτικού Νείλου στην Ελλάδα έχει θέσει σε αυξημένη επιφυλακή τις υγειονομικές αρχές, την ώρα που ερευνητές του ΕΚΠΑ συμμετέχουν σε ένα νέο ευρωπαϊκό πρόγραμμα για την ανάπτυξη φορητού rapid test. Στόχος είναι, με μόλις μία σταγόνα αίματος, να μπορεί να γίνεται σε λιγότερο από μία ώρα διάγνωση τεσσάρων διαφορετικών ιών που μεταδίδονται από κουνούπια.
Ιδιαίτερα αυξημένη εμφανίζεται φέτος η κυκλοφορία του ιού του Δυτικού Νείλου στη χώρα, με την Αττική να βρίσκεται στο επίκεντρο και τον ΕΟΔΥ να καλεί τους πολίτες να λαμβάνουν συστηματικά μέτρα προστασίας από τα κουνούπια.
Σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία, έως τις 19 Αυγούστου 2026 είχαν καταγραφεί 157 εγχώρια κρούσματα και 13 θάνατοι. Από τα επιβεβαιωμένα περιστατικά, τα 116 παρουσίασαν εκδηλώσεις από το κεντρικό νευρικό σύστημα, όπως εγκεφαλίτιδα, μηνιγγίτιδα ή οξεία χαλαρή παράλυση. Όλοι οι θάνατοι αφορούσαν άτομα ηλικίας άνω των 65 ετών.
Η φετινή εικόνα προκαλεί προβληματισμό, καθώς ο ΕΟΔΥ κάνει λόγο για πάρα πολύ έντονη κυκλοφορία του ιού σε συγκεκριμένες περιοχές και σημειώνει ότι ο αριθμός των περιστατικών έχει ξεπεράσει κατά πολύ εκείνον προηγούμενων ετών για την αντίστοιχη χρονική περίοδο.
Rapid test για τον ιό του Δυτικού Νείλου από το ΕΚΠΑ
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ιδιαίτερο ενδιαφέρον αποκτά η ερευνητική προσπάθεια στην οποία συμμετέχει η Ιατρική Σχολή του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών.
Η ομάδα της καθηγήτριας Βιολογίας και Νανοϊατρικής Μαρίας Γαζούλη συμμετέχει στο ευρωπαϊκό ερευνητικό έργο SURVIVE-VBD, το οποίο χρηματοδοτείται από το πρόγραμμα EU4Health.
Στόχος είναι η ανάπτυξη μιας νέας γενιάς φορητού διαγνωστικού συστήματος τύπου point-of-care, δηλαδή μιας εξέτασης που θα μπορεί να πραγματοποιείται κοντά στον ασθενή χωρίς να απαιτείται η κλασική διαδικασία εργαστηριακής αιμοληψίας.
Το ερευνητικό πρόγραμμα προβλέπεται να ξεκινήσει την 1η Οκτωβρίου 2026 και να έχει διάρκεια τριών ετών. Επομένως, πρόκειται για τεχνολογία υπό ανάπτυξη και όχι για rapid test που είναι ήδη διαθέσιμο στην αγορά ή στα νοσοκομεία.
Μία σταγόνα αίματος και αποτέλεσμα σε λιγότερο από μία ώρα
Το νέο τεστ θα βασίζεται σε βιοαισθητήρες γραφενίου και φιλοδοξεί να δίνει αποτέλεσμα σε λιγότερο από μία ώρα, χρησιμοποιώντας πολύ μικρή ποσότητα αίματος.
Η φιλοσοφία του θυμίζει περισσότερο τα γνωστά τεστ μέτρησης σακχάρου: μία σταγόνα αίματος θα αρκεί για να πραγματοποιηθεί η εξέταση.
Το σημαντικότερο είναι ότι το σύστημα δεν σχεδιάζεται αποκλειστικά για τον ιό του Δυτικού Νείλου. Στόχος είναι να μπορεί να πραγματοποιεί διαφοροδιάγνωση ανάμεσα σε τέσσερις σημαντικούς ιούς που μεταδίδονται μέσω κουνουπιών:
- τον ιό του Δυτικού Νείλου
- τον δάγκειο πυρετό
- τον ιό Zika
- τον chikungunya
Στο πρόγραμμα συμμετέχουν ερευνητικοί φορείς από την Ελλάδα, την Ισπανία, την Εσθονία, την Ιταλία, την Ολλανδία και τη Βραζιλία.
Τεχνητή νοημοσύνη για την πρόβλεψη εξάρσεων
Η ερευνητική προσπάθεια δεν περιορίζεται στη διάγνωση.
Το πρόγραμμα φιλοδοξεί να συνδυάσει τα αποτελέσματα των εξετάσεων με περιβαλλοντικά και επιδημιολογικά δεδομένα, χρησιμοποιώντας μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης για την έγκαιρη αναγνώριση περιοχών όπου αυξάνεται ο κίνδυνος εμφάνισης κρουσμάτων.
Η λογική είναι ότι όσο νωρίτερα εντοπίζεται μια πιθανή έξαρση, τόσο γρηγορότερα μπορούν οι υγειονομικές αρχές να προχωρήσουν σε στοχευμένους ελέγχους, καταπολέμηση κουνουπιών και άλλα μέτρα δημόσιας υγείας.
Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο από τον ιό
Η μεγάλη πλειονότητα των ανθρώπων που μολύνονται από τον ιό του Δυτικού Νείλου δεν εμφανίζει συμπτώματα ή παρουσιάζει μόνο ήπια νόσηση.
Ο μεγαλύτερος κίνδυνος σοβαρών επιπλοκών αφορά κυρίως ανθρώπους μεγαλύτερης ηλικίας και άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα ή άλλα επιβαρυντικά προβλήματα υγείας.
Στις σοβαρότερες περιπτώσεις ο ιός μπορεί να προσβάλει το κεντρικό νευρικό σύστημα και να προκαλέσει εγκεφαλίτιδα, μηνιγγίτιδα ή οξεία χαλαρή παράλυση. Τα φετινά στοιχεία είναι χαρακτηριστικά, καθώς 116 από τα 157 δηλωμένα περιστατικά έως τις 19 Αυγούστου είχαν νευρολογικές εκδηλώσεις.
Τα συμπτώματα που απαιτούν άμεση προσοχή
Υψηλός πυρετός, πολύ έντονος πονοκέφαλος, διαταραχές επιπέδου συνείδησης, έντονη υπνηλία ή λήθαργος, φωτοφοβία, σπασμοί, μυϊκή αδυναμία ή παράλυση αποτελούν συμπτώματα που χρειάζονται άμεση ιατρική αξιολόγηση, ιδιαίτερα όταν εμφανίζονται σε ηλικιωμένους ή ευάλωτους ασθενείς.
Μέχρι σήμερα δεν υπάρχει ειδική αντιική θεραπεία που να εξαλείφει τον ιό του Δυτικού Νείλου. Στις σοβαρές περιπτώσεις η αντιμετώπιση είναι υποστηρικτική και μπορεί να απαιτήσει νοσηλεία.
Η προστασία από τα κουνούπια παραμένει το βασικό «όπλο»
Ο ιός μεταδίδεται κυρίως μέσω του τσιμπήματος μολυσμένων κοινών κουνουπιών, τα οποία προηγουμένως έχουν μολυνθεί από πτηνά.
Μέχρι να υπάρξουν νέα διαγνωστικά εργαλεία και άλλες δυνατότητες αντιμετώπισης, η πρόληψη παραμένει καθοριστική. Ο ΕΟΔΥ συστήνει συστηματική χρήση κατάλληλων εντομοαπωθητικών, σίτες σε πόρτες και παράθυρα, κατάλληλα ρούχα όπου χρειάζεται και κυρίως απομάκρυνση στάσιμων νερών από αυλές, μπαλκόνια και κήπους, καθώς αποτελούν σημεία αναπαραγωγής των κουνουπιών.
Η έντονη φετινή κυκλοφορία του ιού δείχνει ότι οι ασθένειες που μεταδίδονται από κουνούπια αποτελούν πλέον ένα ολοένα σημαντικότερο ζήτημα δημόσιας υγείας. Και το νέο rapid test που αναπτύσσεται με τη συμμετοχή του ΕΚΠΑ επιχειρεί να προσθέσει ένα κρίσιμο εργαλείο: ταχύτερη διάγνωση, καλύτερη επιτήρηση και έγκαιρη προειδοποίηση πριν μια έξαρση πάρει μεγαλύτερες διαστάσεις.
