«Για εμάς ο ηθοποιός δεν είναι επάγγελμα όπως όλα τα άλλα, είναι και τέχνη και αυτός κανείς νόμος δεν μπορεί να το σταματήσει» ανέφερε ο τωρινός πρόεδρος του Σωματείου Ελλήνων Ηθοποιών στο εισαγωγικό του σημείωμα στο θεατρικό ημερολόγιο του ΤΑΣΕΗ το 2019.

Τότε, 1,5 χρόνο σχεδόν πίσω, κανείς δε φανταζόταν, πως το… παραγκωνισμένο Σωματείο των Ηθοποιών θα βρισκόταν σήμερα στο κέντρο της επικαιρότητας και όλοι θα κρεμόντουσαν από τα χείλη του Προέδρου, Σπύρου Μπιμπίλα αλλά και του Προέδρου του Πειθαρχικού Συμβουλίου, Πασχάλη Τσαρούχα.

Μπορεί όμως ο περισσότερος κόσμος να έμαθε το ΣΕΗ εν μέσω των καταγγελιών που πέφτουν «βροχή» και αφορούν κακοποιητικές συμπεριφορές στον λαμπερό χώρο του θεάματος, αυτό όμως δεν σημαίνει πως το συγκεκριμένο σωματείο συστάθηκε πρόσφατα.

Το αντίθετο… Το Σωματείο Ελλήνων Ηθοποιών έχει πίσω του μια «βαριά» ιστορία που ξεπερνά τα 100 χρόνια. Παρ’ όλο όμως που το Σωματείο συστάθηκε στις 19 Απριλίου 1917, οπότε και το Πρωτοδικείο Αθηνών σφράγισε με την απόφαση 794 την αναγνώρισή του, ήταν παραγκωνισμένο.

Παραγκωνισμένο από τους ίδιους τους ηθοποιούς που δεν του… έδιναν σημασία αν και είναι αυτό το οποίο δραστηριοποιείται για την προστασία των δικαιωμάτων, των συμφερόντων τους αλλά και για την πολιτιστική ανάπτυξη της χώρας.

Τα «ιερά τέρατα» στο τιμόνι του ΣΕΗ και η μακροβιότερη πρόεδρος

Μεγάλα ονόματα του υποκριτικής τέχνης έχουν αναλάβει τη θέση του Προέδρου του Σωματείου Ελλήνων Ηθοποιού. Η λίστα μεγάλη και φυσικά περιλαμβάνει, τα λεγόμενα, «ιερά τέρατα» του θεάτρου.

Σπύρος Πατρίκιος (1940-1943), Μάνος Κατράκης (1943), Ευάγγελος Μαγκλιβέρας (1952), Βασίλης Μεσολογγίτης (1952-1967), Βάσος Ανδρονίδης (1974), Μαρία Φωκά (1977). Γιάννης Βούρος (Πρόεδρος και Αντιπρόεδρος, 1992-1994,1994-1997), Ρήγας Αξελός (1994), Άννα Φόνσου (1998-2000), Λίλα Καφαντάρη (2000-2002,2005-2007,2016-2018), Βασίλης Κολοβός (2002-2005,2007-2008), Λεωνίδας Βαρδαρός (2008), Γιώργος Πυρπασόπουλος (2012), Υρώ Μανέ (2012-2014), Δημήτρης Παλαιοχωρίτης (2014-2016), Δημήτρης Αντωνιάδης (2018-2020), Σπύρος Μπιμπίλας (2020-σήμερα).

Ξεχωριστή κατηγορία στη λίστα των ηθοποιών που βρέθηκαν στο τιμόνι του ΣΕΗ αποτελεί η Αιμιλία Υψηλάντη καθώς σε εκείνη ανήκει η μακροβιότερη θητεία καθώς διετέλεσε χρέη Προέδρου του Σωματείου επί 11 ολόκληρα χρόνια, από το 1980 έως και το 1991.

Οι ηθοποιοί στην πρώτη γραμμή του πολέμου και ο ρόλος του Σωματείου το 1940

Όπως όλοι εκείνοι οι άνδρες που η ηλικία τους το επέτρεπε, έτσι και οι ηθοποιοί στρατεύθηκαν για να πολεμήσουν το 1940. Οι ηθοποιοί βρέθηκαν και εκείνοι στην πρώτη γραμμή του πολέμου σε έναν διαφορετικό ρόλο αυτή τη φορά. Και αν κανείς θα πίστευε πως το Σωματείο θα έβαζε… λουκέτο, κάτι τέτοιο δεν έγινε. Αντίθετα είχε και εκείνο το ρόλο του.

Ο Σπύρος Πατρίκιος, ήταν εκείνη την περίοδο πρόεδρος του ΣΕΗ και είχε την έγνοια του στους ηθοποιούς που μάχονται αλλά και στις οικογένειες τους που είχαν μείνει πίσω και ανέβαιναν τον δικό τους Γολγοθά. Ο ηθοποιός, μέσω του ΣΕΗ, συγκέντρωνε χρήματα τα οποία και έστελνε στο μέτωπο ενώ κατάρτισε και την επιτροπή «Το Παιδί του Στρατιώτη» το οποίο φρόντιζε τα παιδιά των ηθοποιών που δεν είχαν την οικονομική δυνατότητα να συντηρηθούν.

Η διάλυση, η διαγραφή και η δοτή Ρένα Βλαχοπούλου

Την ώρα που Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος έφτανε στο τέλος του, η Ελλάδα έμπαινε στη δίνη του εμφυλίου πολέμου. Λίγο πριν το ξέσπασμα των αιματοβαμμένων Δεκεμβριάνων, το ΕΑΜ ελέγχει πλήρως το Σωματείο Ελλήνων Ηθοποιών, και αποφασίζει να διαγράψει όσους ηθοποιούς είχαν συνεργαστεί (με όποιον τρόπο) με τις κατοχικές δυνάμεις.

Είναι η εποχή που το ΣΕΗ αλλά και ολόκληρη η ελληνική κοινωνία συγκλονίζεται από την υπόθεση της άγριας δολοφονίας της ηθοποιού Ελένης Παπαδάκη.

Η κατάργηση του Σωματείου Ελλήνων Ηθοποιών ήρθε το 1967 έπειτα από εντολή της δικτατορίας των Συνταγματαρχών και στη θέση του δημιουργήθηκε το «Φιλοχουντικό Εθνικόν Σωματείον Ελλήνων Ηθοποιών» ενώ ως δοτή Προέδρος τοποθετήθηκε η Ρένα Βλαχοπούλου.

Το 1974, μετά την πτώση της Χούντας, το Σωματείο Ελλήνων Ηθοποιών ιδρύθηκε ξανά.

Η δημιουργία των Εταιρικών Θιάσων για να καταπολεμηθεί ο «βεντετισμός»

Προκειμένου να καταπολεμηθούν τα οικονομικά προβλήματα των ηθοποιών, το 1958 δημιουργήθηκε ο Οργανισμός Εταιρικών Θιάσων. Αυτός όμως δεν ήταν ο μόνος σκοπός που δημιουργήθηκε ο ΟΕΘ. Όπως αναφέρει και η επίσημη σελίδα του ΣΕΗ, ως σκοπό είχε «την αντιμετώπιση των οικονομικών προβλημάτων του κλάδου και την αποτελεσματικότερη προστασία και καλύτερη οργάνωση των θιάσων. Με την εταιρική αυτή συνεργασία επρόκειτο να πάψει το θέατρο να είναι κερδοσκοπική επιχείρηση, έτσι ώστε να μην βρίσκει έδαφος να αναπτυχθεί ο στείρος καλλιτεχνικός ανταγωνισμός και ο βεντετισμός»

Η άδειας ασκήσεως του επαγγέλματος που μοιάζει πιο επίκαιρη από ποτέ

Για να εργαστεί κάποιος ως ηθοποιός και να μπορέσει να ανέβει στο θεατρικό σανίδι έπρεπε να έχει στα χέρια του την άδεια ασκήσεως επαγγέλματος του ηθοποιού. Τον Μάιο του 1981 το επάγγελμα (λειτούργημα για πολλούς καθώς η λέξη ηθοποιός σημαίνει ποιώ ήθος) «άνοιξε». Από τότε και μέχρι σήμερα όποιος επιθυμεί να δοκιμάσει τις υποκριτικές του δυνατότητες αλλά και το… ήθος του ανεβαίνει στο θεατρικό σανίδι ή εμφανίζεται μπροστά στις τηλεοπτικές κάμερες υποδυόμενος ένα ρόλο.

Ωστόσο, λόγω της κρίσης που περνά ο καλλιτεχνικός χώρος το τελευταίο διάστημα και τον καταιγισμό των καταγγελιών που ακούγονται και φτάνουν στα γραφεία του Σωματείου Ελλήνων Ηθοποιών, η επαναφορά του μοιάζει πιο επίκαιρη από ποτέ.

Ο λόγος ένας και απλός. Το ΣΕΗ μπορεί να επιβάλλει ποινές στους καταγγελλόμενους (εφόσον το Πειθαρχικό Συμβούλιο συνεδριάσει και αποφασίσει γι’ αυτό) όμως οι ποινές αυτές, από την στιγμή που δεν υπάρχει η άδεια ασκήσεως του επαγγέλματος, έχουν συμβολικό χαρακτήρα και ηθικό βάρος.

Αν υπήρχε η συγκεκριμένη άδεια, το το Πειθαρχικό του ΣΕΗ, ως ποινή θα μπορούσε να παύση την ισχύ της για τους ηθοποιούς οι οποίοι έχουν καταγγελθεί και αυτό θα ήταν ισοδύναμο με την οριστική παύση της εργασίας του στο χώρο.

Ίσως όμως τώρα επανέλθει. Εξάλλου ο πρόεδρος του ΣΕΗ, Σπύρος Μπιμπίλας, σε πρόσφατη τηλεοπτική του συνέντευξη ανέφερε χαρακτηριστικά: «Μεγάλος λάθος η κατάργηση της άδειας του ηθοποιού, έπρεπε να συνεχίσει να υπάρχει και πιθανόν να την επαναφέρουμε».

TAGS